Καθώς είμαστε στην πρώτη μέρα του Οκτωβρίου, η ευχή καλό μήνα επιστρέφει ξανά στις κουβέντες μας, στις καλημέρες μας, στις αναρτήσεις μας. Μια φράση που μπορεί να μοιάζει τυπική ή μηχανική, αλλά στην πραγματικότητα κρύβει τη βαθύτερη ανάγκη να δώσουμε νόημα στον χρόνο, να σηματοδοτήσουμε μια μικρή νέα αρχή, να γεμίσουμε με ελπίδα την καθημερινότητα. Όπως λέμε καλή εβδομάδα κάθε Δευτέρα ή καλή χρονιά την πρώτη Ιανουαρίου, έτσι και η πρωτομηνιά γίνεται μια συμβολική αφετηρία, μια ευκαιρία για συλλογική ανάσα αισιοδοξίας.

Η αντίληψη του χρόνου ως κύκλου είναι πανάρχαια. Οι εποχές, οι φάσεις της σελήνης, η σπορά και ο θερισμός διαμόρφωσαν τη ζωή των κοινωνιών για αιώνες. Ο μήνας, που συνδέεται με τη σεληνιακή τροχιά, δεν ήταν ποτέ μια απλή λογιστική μονάδα, αλλά ένα τμήμα του κόσμου που ανανεώνεται. Γι’ αυτό και η αρχή κάθε μήνα συνοδευόταν από τελετουργίες, προσευχές ή ευχές. Η λέξη είχε τη δύναμη να προδιαθέτει, να ανοίγει τον δρόμο για κάτι καλύτερο. Η παράδοση αυτή, μετασχηματισμένη, επιβιώνει ως σήμερα σε φράσεις που χρησιμοποιούμε αυθόρμητα, σαν να τις κουβαλάμε συλλογικά στη γλώσσα μας.

Η ευχή καλό μήνα δεν είναι βεβαίωση, είναι πρόθεση. Κανείς δεν γνωρίζει πώς θα κυλήσουν οι μέρες που έρχονται. Κι όμως, το να τις προϋπαντούμε με έναν λόγο θετικό, με μια γέφυρα αισιοδοξίας, έχει τη δική του ψυχολογική αξία. Η γλώσσα διαμορφώνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και νιώθουμε. Μια απλή φράση μπορεί να λειτουργήσει σαν σπόρος ελπίδας. Κι όταν αυτός ο σπόρος καλλιεργείται σε συλλογικό επίπεδο, όταν ανταλλάσσουμε τις ίδιες λέξεις με φίλους, συναδέλφους, συγγενείς, τότε οι ευχές παύουν να είναι απλές τυπικότητες και γίνονται τρόποι συνάντησης και σύνδεσης.

Αυτή η σύνδεση όμως δεν είναι πάντα αθώα ή ανεπιφύλακτη. Στον ψηφιακό μας κόσμο, η ευχή ταξιδεύει δημόσια, σε οθόνες όπου δεν μας διαβάζουν μόνο οι κοντινοί μας άνθρωποι αλλά και εκείνοι που είναι αδιάφοροι ή ακόμη και εκείνοι που μας κοιτούν με δυσπιστία. Ένα καλό μήνα στο προφίλ μας γίνεται ταυτόχρονα χειρονομία χαράς και άσκηση έκθεσης. Το στέλνουμε γνωρίζοντας ότι θα το δουν και άνθρωποι που ίσως δεν μας συμπαθούν, που ίσως ειρωνευτούν ή απλώς προσπεράσουν. Κι όμως, η πράξη δεν χάνει τη σημασία της. Γιατί η ευχή δεν μετριέται από το αν θα εισπραχθεί θετικά, αλλά από το αν προσφέρθηκε με ειλικρίνεια.

Είναι παράδοξο ότι στον χώρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που συχνά τρέφει ανταγωνισμούς, ζήλιες ή υποκριτικές σχέσεις, επιμένουμε να σπέρνουμε λέξεις αισιοδοξίας. Και αυτή η επιμονή είναι μια μορφή αντίστασης. Δεν λέμε καλό μήνα μόνο στους αγαπημένους μας, αλλά και μπροστά σε ένα κοινό ετερογενές, συχνά αθέατο, που μπορεί να κρύβει καλοσύνη ή κακοβουλία. Είναι σαν να ανάβουμε ένα μικρό φως σε δωμάτιο γεμάτο μάτια. Κάποια θα στραφούν προς αυτό, άλλα θα γυρίσουν αλλού. Μα το φως παραμένει.

Η ελληνική κουλτούρα, γεμάτη ευχές για κάθε περίσταση, αναδεικνύει αυτή τη στάση απέναντι στη ζωή. Από το καλή Ανάσταση έως το καλές δουλειές, η ευχή δεν είναι ποτέ αδιάφορη. Είναι ένα είδος προστασίας, μια προέκταση της συλλογικής ανάγκης για στήριξη. Στη σύγχρονη εποχή, με την ταχύτητα των κοινωνικών δικτύων, η πρωτομηνιά έχει σχεδόν καθιερωθεί ως μικρή ψηφιακή γιορτή. Οι οθόνες γεμίζουν εικόνες, φράσεις και σύμβολα, σαν να θέλουμε να φτιάξουμε μια κοινή, αισιόδοξη αρχή. Κι εδώ όμως, η χαρά της συμμετοχής μπλέκεται με τη συνείδηση πως μας παρακολουθούν όχι μόνο όσοι χαίρονται μαζί μας, αλλά και όσοι ίσως αδιαφορούν ή και ενοχλούνται. Αυτό το μείγμα κάνει την ευχή πιο αληθινή. Γιατί γίνεται πράξη γενναιοδωρίας σε έναν χώρο που δεν μας ανήκει αποκλειστικά.

Ο Οκτώβριος που ξεκινά φέρνει μαζί του την αίσθηση της μετάβασης. Το φθινόπωρο μπαίνει πλέον για τα καλά, ο καιρός αλλάζει, η καθημερινότητα μπαίνει σε ρυθμό πιο απαιτητικό. Γι’ αυτό και η ευχή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Λέγοντας καλό μήνα, αναγνωρίζουμε έμμεσα τις δυσκολίες που ίσως μας περιμένουν, αλλά ταυτόχρονα τις υποδεχόμαστε με μια στάση ελπίδας. Μπορεί να μην αλλάζει τίποτα στην ουσία, όμως αλλάζει ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντι στον χρόνο και απέναντι στους άλλους.

Η απλότητα αυτής της ευχής είναι και η δύναμή της. Δεν χρειάζονται μακροσκελείς αναλύσεις, δεν απαιτούνται περίπλοκες τελετές. Ένα καλό μήνα είναι αρκετό για να θυμίσει σε εμάς και στους γύρω μας ότι ο χρόνος δεν είναι απλώς μια διαδοχή ημερών, αλλά μια ευκαιρία. Είναι μια στιγμή να σταθούμε, να ονειρευτούμε, να ελπίσουμε, ακόμα κι αν ξέρουμε ότι κάποιοι δεν θα το μοιραστούν μαζί μας.

Κι έτσι, στη σημερινή πρωτομηνιά του Οκτωβρίου, όταν ανταλλάσσουμε ξανά τη γνωστή φράση, ας μην τη δούμε σαν τυπικότητα. Ας τη δούμε σαν μια μικρή πράξη νοηματοδότησης, σαν μια συλλογική υπόσχεση ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε καλύτερα. Γιατί, τελικά, δεν είναι ο χρόνος που αλλάζει εμάς. Εμείς είμαστε που, με τις λέξεις και τις ευχές μας, μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που βαδίζουμε μέσα στον χρόνο, ακόμη και μέσα σε έναν κόσμο που μας βλέπει με μάτια φίλων και ξένων.

Γιάννης Βαθυάς