Λέμε συχνά τη φράση για να κάνεις ομελέτα πρέπει να σπάσεις αυγά. Τη χρησιμοποιούμε για να δικαιολογήσουμε ρίσκα, αλλαγές, αποφάσεις που μας απομακρύνουν από το γνώριμο. Κι όμως, δεν σταματούμε σχεδόν ποτέ να σκεφτούμε τι σημαίνει στην πραγματικότητα να σπάσεις αυγά στην πορεία της ζωής. Γιατί τα αυγά που μπαίνουν εδώ στη συζήτηση δεν είναι αντικείμενα από την κουζίνα. Είναι ψυχικά, νοητικά, υπαρξιακά. Είναι αυγά που έχουν φτιαχτεί από φόβο, συνήθεια, προσδοκίες, από την επιδέξια δειλία που κουβαλάμε όταν πρέπει να αλλάξουμε.
Αν δεν σπάσεις αυγά, τίποτα δεν προχωρά. Αυτό δεν είναι παροιμία, είναι νόμος. Κι όμως, ζούμε σαν να μπορεί να υπάρξει εξέλιξη χωρίς απώλειες, σαν να γίνεται να αλλάξει κάτι χωρίς να αλλάζουμε εμείς οι ίδιοι. Κρατάμε τα αυγά μας προσεκτικά τακτοποιημένα, μηχανικά προστατευμένα, περιμένοντας ταυτόχρονα να γεννηθεί κάτι νέο. Θέλουμε την ομελέτα, όχι όμως το χάος που προηγείται. Ένα μικρό θαύμα αυτοεξαπάτησης. Επιθυμούμε μεταμόρφωση, αλλά μόνο υπό προϋποθέσεις που δεν απαιτούν ρωγμές.
Υπάρχουν, όμως, δύο είδη αυγών, αυτά που σπας έξω κι αυτά που σπας μέσα σου.
Τα εξωτερικά αυγά είναι οι επιλογές που βλέπουν οι άλλοι. Αλλάζεις δουλειά, αφήνεις μια σχέση, ξεκινάς κάτι που θεωρείς επικίνδυνο. Είναι κινήσεις που έχουν κοινωνικό αντίκρισμα. Μπορεί να αγχώσουν ή να εκθέσουν, αλλά είναι κατανοητές. Υπάρχουν άνθρωποι να σε ακούσουν, να σου πουν μπράβο, να αναγνωρίσουν το θάρρος σου. Ακόμα κι αν αποτύχεις, το τραύμα είναι δημόσιο και μοιρασμένο. Με μια έννοια, αυτά τα αυγά μαθαίνεις να τα σπας.
Αλλά με τα αυγά μέσα σου αρχίζουν τα δύσκολα. Τα εσωτερικά αυγά δεν τα βλέπει κανείς. Είναι οι παλιές πεποιθήσεις που έχουν καταλάβει μόνιμα χώρο στο μυαλό σου. Είναι οι ρόλοι που υποδύεσαι χωρίς να έχεις πειστεί ότι σου ανήκουν. Είναι φόβοι που δεν ομολογείς ούτε στον εαυτό σου, αλλά εξακολουθούν να ορίζουν τις κινήσεις σου σαν αόρατες κλωστές. Αυτά τα αυγά δεν έχουν κρόκο, έχουν αλήθειες. Κι όταν τα σπάσεις, δεν υπάρχει χειροκρότημα, δεν υπάρχει σαφής εικόνα αποτελέσματος. Υπάρχεις μόνο εσύ, μπροστά στον καθρέφτη μιας εσωτερικής μετατόπισης.
Το να σπάσεις ένα τέτοιο αυγό μοιάζει με μικρό σεισμό. Δεν έχει λάμψη, δεν έχει αφήγηση που εντυπωσιάζει. Κάποιες φορές δεν μπορείς να το εξηγήσεις ούτε σε έναν πολύ κοντινό σου άνθρωπο. Πώς να περιγράψεις ότι ξαφνικά συνειδητοποίησες πως μια ολόκληρη ταυτότητα που στήριζες χρόνια δεν σε εκφράζει πια; Πώς να μεταφέρεις την εσωτερική αμηχανία του να αναθεωρείς τον ίδιο σου τον εαυτό; Αυτές οι ρωγμές είναι σιωπηλές, αλλά βαθιές.
Η δυσκολία είναι ότι το εσωτερικό σπάσιμο απαιτεί αλήθεια. Απαιτεί να παραδεχτείς ότι η σταθερότητα που προστάτευες ίσως δεν ήταν άνεση, αλλά φυλακή. Απαιτεί να αποδεχτείς ότι η εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου μπορεί να έχει ξεπεραστεί από την ίδια σου την εξέλιξη. Πρέπει να δεις ίσια μέσα στη σκέψη σου, και αυτό είναι συχνά πιο τρομακτικό από οποιαδήποτε εξωτερική απόφαση.
Και ναι, αυτό το είδος σπασίματος είναι ακατάστατο. Όπως ένα αυγό που πέφτει και σκάει στο πάτωμα χωρίς προειδοποίηση, έτσι κι αυτό αφήνει σημάδια. Στο συναίσθημά σου, στην αυτοεικόνα σου, στη σχέση σου με το παρελθόν. Κολλάει πάνω σου για λίγο. Δεν καθαρίζει εύκολα. Αλλά μέσα σε αυτή την ακαταστασία κρύβεται ο σπόρος της αλλαγής. Εκεί ξεκινάει κάτι καινούργιο όχι επειδή το σχεδίασες, αλλά επειδή έκανες χώρο.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο στο να σπάσουμε τα αυγά μέσα μας είναι ο φόβος του τι θα βρούμε. Μήπως μέσα στο αυγό δεν μας περιμένει ο ιδανικός εαυτός, αλλά μια εκδοχή μας που δεν γνωρίζουμε; Μήπως χρειαστεί να αλλάξουμε συνήθειες, ανάγκες, σχέσεις; Αυτές οι σκέψεις μας κρατούν συχνά κολλημένους σε κελύφη που έχουν πια στενέψει. Αλλά όσο κι αν φοβίζει, είναι ακριβώς αυτό το ράγισμα που επιτρέπει στο νέο να ανασάνει.
Γιατί, τελικά, η ζωή δεν είναι η συλλογή άθικτων αυγών. Δεν είναι το μουσείο των πραγμάτων που δεν τόλμησες να κάνεις, ούτε η λίστα των αλλαγών που αναβάλεις για όταν έρθει η ώρα. Η ζωή είναι τα αυγά που έσπασαν και σε άλλαξαν. Είναι οι στιγμές που αποφάσισες να πεις την αλήθεια στον εαυτό σου, όσο κι αν πόνεσε. Είναι η εσωτερική μετακίνηση που δεν βλέπει κανείς, αλλά καθορίζει τα πάντα.
Και στο τέλος, το πιο σκληρό, το πιο ανθεκτικό αυγό είναι πάντα το ίδιο. Αυτό που κουβαλάς μέσα σου, το αυγό της ταυτότητας και του θάρρους. Αυτό που πρέπει να ραγίσει για να προχωρήσεις. Και όταν, επιτέλους, το σπάσεις, έστω και λίγο, κάτι σχεδόν μαγικό συμβαίνει. Ανακαλύπτεις ότι όλο αυτό που σε περίμενε τόσα χρόνια ήταν ήδη εκεί, κρυμμένο στο εσωτερικό του. Απλώς χρειαζόταν να τολμήσεις. Να σπάσεις το αυγό.
Γιάννης Βαθυάς