Υπάρχουν, εδώ στην Άνδρο, άνθρωποι, ευτυχώς αρκετοί, που δεν παρουσιάζουν απλά την παράδοση αλλά τη ζουν και τη μεταφέρουν, σαν ζωντανό οργανισμό, από γενιά σε γενιά. Ο Χορευτικός Όμιλος Υδρούσας ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Όχι γιατί κάνει κάτι εντυπωσιακά διαφορετικό σε επίπεδο μορφής, αλλά γιατί έχει κατανοήσει κάτι ουσιαστικό. Ότι η παράδοση δεν είναι ένα σύνολο βημάτων για να επαναλαμβάνονται, αλλά μια συλλογική μνήμη που ζητά νόημα, συνέπεια και ανθρώπους να τη σηκώσουν στους ώμους τους.

Έχω δει το αποτέλεσμα της δουλειάς του Ομίλου σε διαφορετικά σημεία του νησιού, στη Θεοσκέπαστη, στο Κόρθι, στο Μπατσί, στην Πανάχραντο. Πάντα με την ίδια αίσθηση φροντίδας, την ίδια σοβαρότητα, την ίδια σιωπηλή μαρτυρία ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη. Δεν πρόκειται για εμφανίσεις που απλώς γεμίζουν πρόγραμμα. Πρόκειται για παρουσίες που κουβαλούν ευθύνη. Ευθύνη απέναντι στην ιστορία, στους ανθρώπους που χόρεψαν πριν, αλλά και σε εκείνους που τώρα μαθαίνουν τι σημαίνει να ανήκεις. Αυτό φαίνεται όχι μόνο στην κίνηση, αλλά και στη συνολική εικόνα. Στις πολύ φροντισμένες στολές, που δεν λειτουργούν ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά ως φορείς μνήμης, ταυτότητας και σεβασμού προς την παράδοση που εκπροσωπούν.

Κι όμως, όσο κι αν αυτή η διαδρομή είναι σταθερή και αναγνωρίσιμη, η βραδιά της 17ης Ιουνίου στο Ανοικτό Θέατρο Άνδρου είναι τυπωμένη στη μνήμη μου. Η παράσταση Με μια βαλίτσα ήταν μια δήλωση. Μια συνειδητή μετάβαση από την παράθεση χορών στη σκηνική αφήγηση, από το δείχνω στο μιλώ. Και μάλιστα μιλώ για πράγματα βαθιά ριζωμένα στην ανδριώτικη εμπειρία.

Το νησί, νησί ναυτικών, γνωρίζει καλά τη βαλίτσα. Όχι ως αντικείμενο, αλλά ως τελετουργία. Τη στιγμή που κλείνει, τον αποχωρισμό που δεν χρειάζεται πολλά λόγια, το ασπρομάντηλο που δεν είναι σύμβολο, αλλά ανάγκη. Παιδιά που μεγαλώνουν μετρώντας επιστροφές, γυναίκες που μαθαίνουν να στέκονται όρθιες, άντρες που φεύγουν αφήνοντας πίσω τους σιωπές. Όλα αυτά δεν ειπώθηκαν με λόγια στη σκηνή, ειπώθηκαν με σώματα, ρυθμό και βλέμματα. Οι χορευτές, ντυμένοι με στολές επιμελημένες μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, δεν αναπαριστούσαν απλώς ρόλους, ενσάρκωναν μνήμες. Και αυτή η λεπτομέρεια έκανε τη διαφορά.

Καθοριστική σε αυτή την πορεία είναι η παρουσία του δασκάλου, ιδρυτή και πάνω από όλα ψυχή του Χορευτικού Ομίλου Υδρούσας, όχι ως τίτλος τιμής, αλλά ως καθημερινή στάση. Δεν διδάσκει μόνο χορούς, διδάσκει πώς ο χορός γίνεται γλώσσα. Με τη Βαλίτσα πέρασε συνειδητά σε ένα νέο δημιουργικό πεδίο, σκηνοθετώντας μια παράσταση που λειτουργεί ως εμπειρία μνήμης και ταυτότητας. Δεν εξηγεί, δεν υπαγορεύει συναίσθημα, αφήνει τον θεατή να αναγνωρίσει κάτι δικό του, μέσα από την κίνηση, τη μουσική και την εικόνα.

Κάπου εδώ βρίσκεται και η μεγάλη αξία της δράσης του Χορευτικού Ομίλου Υδρούσας, όπως ακριβώς και της ομάδας Χορεύανδρος του Συλλόγου Γυναικών, στη μετάδοση. Όχι στην αναπαραγωγή της παράδοσης ως υποχρέωση, αλλά στη μεταφορά της ως ζωντανής εμπειρίας στις νεότερες γενιές. Τα παιδιά και οι ενήλικες που χορεύουν δεν φορούν απλώς παραδοσιακές φορεσιές, φορούν ιστορίες. Μαθαίνουν ότι ο πολιτισμός δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά κάτι που χτίζεται με πρόβα, πειθαρχία, συλλογικότητα και φροντίδα στη λεπτομέρεια.

Αύριο, όταν ο Όμιλος θα κόψει την πίτα του, πρωταγωνιστής δεν θα είναι απλώς το έθιμο, αλλά ο ίδιος ο χορός. Γιατί εκεί βρίσκεται το κέντρο βάρους, στη συνέχεια της κίνησης, στη χαρά της συνύπαρξης, στη σιωπηλή υπόσχεση ότι αυτό που ξεκίνησε δεν σταματά. Κι η συνύπαρξη αυτή αύριο ανοίγεται γεωγραφικά και ψυχικά με τη συμμετοχή μουσικών της Κρήτης, οι οποίοι έρχονται με τη δική τους βαλίτσα.

Η Βαλίτσα της 17ης Ιουνίου δεν έκλεισε εκείνο το καλοκαιρινό βράδυ στο τέλος της παράστασης. Έμεινε ανοιχτή, όπως πρέπει να μένουν ανοιχτές όλες οι ουσιαστικές πολιτιστικές δράσεις.

Γιάννης Βαθυάς