Στον πρωινό περίπατο προς τα Γιάλια συνάντησα ξανά εκείνο το φυτό που μέρες τώρα μου τραβούσε το βλέμμα. Σήμερα, όμως, στάθηκα. Το φωτογράφισα. Ρώτησα και έμαθα το όνομά του. Η κροκόσμια ή αλλιώς μονμπρέτια είναι μια μικρή πορτοκαλί έκρηξη επιμονής. Φύεται εκεί που δεν την περιμένεις, ισορροπεί ανάμεσα στην αγριότητα και την τάξη, και ανθίζει με μια σχεδόν αδιάφορη αξιοπρέπεια, σαν να μη χρειάζεται την έγκρισή μας για να υπάρξει.
Τη φωτογράφισα εντυπωσιασμένος για να την εντάξω στον προσωπικό μου κατάλογο εικόνων. Κι όμως, η ίδια δεν ζήτησε τίποτα. Δεν πάτησε κανένα κουμπί για να με εντυπωσιάσει. Δεν με έβαλε σε αναμονή για να αποδείξει την αξία της.
Αργότερα, η συζήτηση στράφηκε στην ηλεκτρονική ταλαιπωρία. Εκείνη τη γνώριμη, παγερή φωνή των ηχογραφημένων κλήσεων. Για εξυπηρέτηση πατήστε το 1. Για πληροφορίες πατήστε το 2. Για να χαθείτε οριστικά στο διοικητικό σύμπαν, παραμείνετε στη γραμμή. Οργανισμοί, εταιρείες, υπηρεσίες, όλοι τους με την ίδια πλαστή ευγένεια. Μια ευγένεια χωρίς πρόσωπο.
Περιμένεις. Ο χρόνος σου εξαϋλώνεται μέσα σε μια συνήθως άθλια μουσική υπόκρουση που επαναλαμβάνεται βασανιστικά. Όταν επιτέλους απαντήσει ένας υπάλληλος, σου λέει το όνομά του με τέτοια ταχύτητα και επιτήδευση που μοιάζει με γλωσσοδέτη. Σου μεταφέρει την ευθύνη αλλού. Σε παραπέμπει. Ξαναπεριμένεις. Κι όμως, κάποια στιγμή βρίσκεις λύση.
Και να πάρει η ευχή, η γενιά μας έμαθε. Έμαθε να πατά κουμπιά. Να αποκωδικοποιεί αυτοματοποιημένες οδηγίες. Να συνομιλεί με μηχανές που προσποιούνται ότι ακούν. Να επιβιώνει μέσα σε ένα σύστημα όπου η ανθρώπινη επαφή θεωρείται περιττό λειτουργικό κόστος.
Αλλά οι μεγαλύτεροι; Εκείνοι που δεν πρόλαβαν να εξοικειωθούν; Που έζησαν σε έναν κόσμο όπου η εξυπηρέτηση είχε πρόσωπο και το παρακαλώ ακουγόταν από στόμα ανθρώπου; Πώς θα ζήσουν μέσα σε αυτή τη νέα, αόρατη γραφειοκρατία; Πώς θα αντέξουν την απρόσωπη επιτάχυνση;
Η κροκόσμια δεν βιάζεται. Ανθίζει στον χρόνο της. Δεν επιταχύνει για να προλάβει το επόμενο μενού επιλογών. Δεν χρειάζεται αναβάθμιση λογισμικού. Δεν απαιτεί κωδικό πρόσβασης για να σου χαρίσει την ομορφιά της. Κι εμείς; Από την όμορφη κροκόσμια περάσαμε στην ηλεκτρονική ταλαιπωρία. Από την παρατήρηση στη διαχείριση. Από τη συνομιλία στην επιλογή αριθμημένων εντολών.
Η πρόοδος μάς υποσχέθηκε ευκολία. Μας παρέδωσε αποδοτικότητα. Αλλά μαζί της έφερε και μια λεπτή μορφή αποξένωσης. Δεν είναι ότι δεν βρίσκουμε λύσεις, τις βρίσκουμε. Είναι ότι μέχρι να τις βρούμε, έχουμε χάσει κάτι από την υπομονή, την απλότητα, την ανθρώπινη ζεστασιά.
Το ζήτημα δεν είναι να επιστρέψουμε πίσω. Αυτό θα ήταν ρομαντική αυταπάτη. Ούτε και θέλουμε, διότι πράγματι η ηλεκτρονική εποχή βοηθά τη ζωή μας καθοριστικά. Γλιτώσαμε για παράδειγμα, εκείνες τις ατελείωτες ουρές. Το ζήτημα είναι να θυμηθούμε ότι πίσω από κάθε πατήστε το 3 υπάρχει ένας άνθρωπος που απλώς θέλει να ακουστεί. Και πίσω από κάθε τεχνολογική διευκόλυνση, ένας κίνδυνος να ξεχάσουμε την ουσία.
Η κροκόσμια στέκει εκεί, αδιάφορη για τις ψηφιακές μας περιπέτειες. Ανθίζει χωρίς εφαρμογή. Υπάρχει χωρίς κωδικό. Μας θυμίζει σιωπηλά αλλά επίμονα ότι η ζωή δεν είναι μενού ηλεκτρονικών επιλογών. Είναι παρουσία.
Γιάννης Βαθυάς