Το πρωί, τηρώντας το έθιμο της Πρωταπριλιάς, έγραψα ένα κείμενο περί επίσπευσης των δημοτικών εκλογών. Δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια μικρή, σχεδόν παιγνιώδης παρέμβαση στην καθημερινότητα. Κι όμως, μέσα σε λίγες ώρες, το κείμενο απέκτησε ζωή πέρα από την πρόθεσή του. Άλλοι το κατάλαβαν αμέσως και χαμογέλασαν. Άλλοι το πίστεψαν χωρίς δεύτερη σκέψη. Κάποιοι αναρωτήθηκαν πού το έμαθα, ενώ δεν έλειψαν κι εκείνοι που βρήκαν την ευκαιρία να πουν τα δικά τους…
Κι έτσι, ένα αστείο της Πρωταπριλιάς έγινε κάτι πολύ περισσότερο, ένα μικρό κοινωνικό πείραμα. Για το πώς λειτουργεί η εμπιστοσύνη, η καχυποψία, η ανάγκη για επιβεβαίωση και, τελικά, η διάθεσή μας να πιστέψουμε ή να αμφισβητήσουμε. Γιατί στην πραγματικότητα, δεν αποκαλύπτεται τόσο το γεγονός, όσο οι μηχανισμοί με τους οποίους ο καθένας μας προσεγγίζει την πληροφορία.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο απλή και ταυτόχρονα πιο απαιτητική. Μπήκαμε στον Απρίλιο με κακοκαιρία. Έναν μήνα που έχουμε συνδέσει με την άνοιξη, με το φως, με μια αίσθηση επανεκκίνησης, τον υποδεχόμαστε με μια βαριά ατμόσφαιρα. Τα σχολεία παραμένουν κλειστά και αύριο. Σε κάθε τέτοια περίσταση, εμφανίζεται η ίδια γνώριμη αντίφαση. Εκείνοι που επικρίνουν τα προληπτικά μέτρα ως υπερβολικά, είναι συχνά οι ίδιοι που θα καταγγείλουν την απουσία τους αν τα πράγματα εξελιχθούν άσχημα. Είναι σαν να απαιτούμε από την πραγματικότητα να προσαρμόζεται εκ των υστέρων στις προσδοκίες μας, αντί να αποδεχόμαστε την αβεβαιότητα που τη συνοδεύει.
Κι όμως, η φύση δεν διαπραγματεύεται. Ο ουρανός στέλνει το πιο λυτρωτικό του δώρο, το νερό. Χωρίς αυτό δεν υπάρχει ζωή, δεν υπάρχει συνέχεια. Και μαζί με τη βροχή έρχεται ο άνεμος, η σοροκάδα που κυματίζει τη θάλασσα, που γεμίζει τον αέρα με μια αίσθηση έντασης, σχεδόν προειδοποιητικής. Δεν είναι απειλή, αλλά υπενθύμιση. Υπενθύμιση ότι ζούμε μέσα σε ένα σύστημα μεγαλύτερο από εμάς, που δεν υπακούει στις ανθρώπινες βεβαιότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Πολιτική Προστασία του δήμου καλείται να λειτουργήσει αθόρυβα αλλά ουσιαστικά. Να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης, να σχεδιάσει εγκαίρως, να είναι έτοιμη να δράσει εφόσον χρειαστεί. Είναι μια διαδικασία που σπάνια γίνεται ορατή στην καθημερινότητα. Όταν όλα πάνε καλά, περνά απαρατήρητη. Όταν όμως κάτι πάει στραβά, γίνεται το πρώτο σημείο κριτικής.
Ίσως γιατί έχουμε συνηθίσει να αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη όχι ως αξία, αλλά ως υπερβολή, μέχρι τη στιγμή που αποδεικνύεται αναγκαία. Και τότε, η ίδια κοινωνία που δυσπιστούσε, απαιτεί εξηγήσεις. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ευθύνη και την αντίληψη της ευθύνης. Και αυτή η ισορροπία δεν είναι ποτέ δεδομένη.
Καθώς γράφονται αυτές οι γραμμές, ο ήχος της βροντής αρχίζει να γίνεται πιο έντονος. Οι αστραπές διαγράφουν για μια στιγμή τον ουρανό, φωτίζοντας τα πάντα με έναν απότομο, σχεδόν θεατρικό τρόπο. Είναι μια εικόνα που δεν χρειάζεται καμία υπερβολή, καμία επινόηση. Η πραγματικότητα, όταν θέλει, γίνεται πιο εντυπωσιακή από οποιοδήποτε αφήγημα.
Και κάπου εκεί επιστρέφει η σκέψη στην Πρωταπριλιά. Λέγεται πως το έθιμο ξεκίνησε από Κέλτες ψαράδες, οι οποίοι συνήθιζαν να υπερβάλλουν για τις ψαριές τους, να αφηγούνται ιστορίες για ψάρια που δεν πιάστηκαν ποτέ, αλλά που ζούσαν μέσα από την αφήγηση. Δεν ήταν απλώς ψέματα. Ήταν ένας τρόπος να δοκιμάσουν τα όρια της πίστης του άλλου, να παίξουν με τη σχέση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την προσδοκία.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το ουσιαστικό νόημα της ημέρας. Όχι η εξαπάτηση, αλλά η αποκάλυψη. Όχι το ψέμα, αλλά ο τρόπος που το διαχειριζόμαστε. Γιατί σε έναν κόσμο γεμάτο πληροφορία, η πρόκληση δεν είναι να ξεχωρίσουμε μόνο τι είναι αληθινό και τι όχι, αλλά να κατανοήσουμε γιατί επιλέγουμε να πιστέψουμε το ένα ή το άλλο.
Και ενώ η καταιγίδα εξελίσσεται, όλοι ευχόμαστε το ίδιο. Το νερό να είναι τόσο όσο χρειάζεται για να ποτίσει τη γη κι εμάς, και ο άνεμος να μην φέρει καταστροφές. Είναι μια ευχή απλή, σχεδόν αυτονόητη, αλλά ταυτόχρονα βαθιά ανθρώπινη. Γιατί μέσα σε όλες τις αντιφάσεις, τις διαφωνίες και τις παρερμηνείες, υπάρχει κάτι που μας ενώνει, η ανάγκη για ισορροπία.
Ανάμεσα στο αθώο αστείο και τη σοβαρή βροχή, ανάμεσα στην πρόληψη και την κριτική, ανάμεσα σε αυτό που φοβόμαστε και σε αυτό που ελπίζουμε, διαμορφώνεται η καθημερινότητά μας. Εκεί, σε αυτή τη λεπτή γραμμή, βρίσκεται η πιο ουσιαστική αλήθεια, ότι δεν ζούμε μόνο τα γεγονότα, αλλά κυρίως τον τρόπο που τα αντιλαμβανόμαστε.
Και αυτός ο τρόπος είναι που καθορίζει όχι μόνο τι πιστεύουμε, αλλά και ποιοι είμαστε. Πάω τώρα να ζεστάνω το φαγητό μην κοπεί το ρεύμα.
Γιάννης Βαθυάς