Χθες πρωί Κυριακής, ξύπνησα χωρίς πανικό. Κι αυτό, όπως αποδείχθηκε, ήταν το πρώτο ανησυχητικό σημάδι. Γιατί υπάρχουν πρωινά που κουβαλούν μέσα τους μια αδιόρατη βεβαιότητα, σαν να έχει ήδη αποφασιστεί κάτι προτού ακόμη ανοίξουν τα μάτια σου. Το χθεσινό πρωινό δεν έμοιαζε με μέρα ευθύνης, αλλά με μέρα παραίτησης που δεν είχε ακόμη ονομαστεί. Η αιτία, βέβαια, ήταν απλή και καθόλου ποιητική, μισή ώρα ύπνου παραπάνω. Μισή ώρα που το προηγούμενο βράδυ φάνηκε ασήμαντη, σχεδόν δικαιολογημένη, μια μικρή παραχώρηση στον εαυτό μου. Κι όμως, αυτή η μισή ώρα είχε τη δύναμη να μετατοπίσει ολόκληρο το πρόγραμμα της ημέρας, να αλλάξει την κατεύθυνση ενός ταξιδιού προτού καν αυτό ξεκινήσει.
Δεν υπήρξε πανικός, ούτε εκείνη η αγωνιώδης προσπάθεια να διορθωθεί το λάθος. Ίσως γιατί κάποιες ήττες, όταν είναι καθαρές, δεν αφήνουν χώρο για διαπραγμάτευση. Δεν έτρεξα να προλάβω το πλοίο, το άφησα να φύγει σχεδόν συνειδητά, σαν να σεβόμουν τη συνέπεια της απόφασης που είχε προηγηθεί. Υπάρχει μια παράξενη αξιοπρέπεια στο να αποδέχεσαι ότι άργησες, έστω κι αν αυτή η επιλογή ήταν τόσο μικρή όσο ένα λίγο ακόμα. Κι έτσι, το ταξίδι δεν έγινε. Ή τουλάχιστον, δεν έγινε χθες, γίνεται σήμερα.
Κι όμως, οι ιστορίες σπάνια τελειώνουν εκεί που νομίζουμε. Γιατί μέσα στην αμηχανία της αποτυχίας, εμφανίζονται συχνά οι άνθρωποι που υπενθυμίζουν ότι η καθημερινότητα δεν είναι μόνο ατομική ευθύνη αλλά και συλλογική φροντίδα. Οι ταξιδιωτικοί πράκτορες, με έναν επαγγελματισμό που δεν διαφημίζεται αλλά αποδεικνύεται στις λεπτομέρειες, και με μια καλοσύνη που δεν επιβάλλεται αλλά προσφέρεται, φρόντισαν να μετατρέψουν το τέλος σε συνέχεια. Η αλλαγή των εισιτηρίων ήταν μια μικρή πράξη αποκατάστασης της τάξης των πραγμάτων, μια ήσυχη υπενθύμιση ότι τα λάθη δεν είναι πάντα οριστικά.
Κι έτσι, αυτές οι σκέψεις γράφονται τώρα από το σαλόνι του πλοίου. Στην ώρα μου αυτή τη φορά. Με τη θάλασσα του Αιγαίου ηλιόλουστη να απλώνεται ήρεμη και τον χρόνο να αποκτά μια διαφορετική υφή. Το ταξίδι πιο απαλό, λιγότερο πιεστικό, σχεδόν συμφιλιωτικό. Είναι παράξενο πώς η κίνηση ενός πλοίου μπορεί να σε απομακρύνει όχι μόνο από έναν τόπο αλλά και από έναν τρόπο σκέψης.
Κι όμως, η πόλη που αφήνω πίσω δεν φεύγει εύκολα από το μυαλό. Η Αθήνα παραμένει μια διαμαντόπετρα, όχι μόνο για όσα υπήρξε αλλά και για όσα εξακολουθεί να υπόσχεται. Και ταυτόχρονα, είναι ένας τόπος που απαιτεί αντοχή. Το μπετόν που κάποτε συμβόλιζε την άναρχη ανάπτυξη έχει πλέον αποκτήσει συνοδοιπόρο, το σίδερο. Αυτοκίνητα που γεμίζουν τους δρόμους, που καταλαμβάνουν κάθε διαθέσιμο χώρο, που δημιουργούν μια αίσθηση στατικότητας μέσα στην ίδια την κίνηση. Κανείς δεν βρίσκει πάρκινγκ και όμως τα πάντα είναι ήδη κατειλημμένα, σαν μια σιωπηλή αντίφαση που επαναλαμβάνεται καθημερινά. Έξι και είκοσι σήμερα το πρωί και η άνοδος του Κηφισού ήταν ήδη πλημμυρισμένη από σχεδόν ακίνητα αυτοκίνητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ζωή συνεχίζεται με έναν ρυθμό που δεν είναι πάντα ανθρώπινος. Οι κάτοικοι κινούνται, εργάζονται, επιμένουν, αλλά συχνά μοιάζουν αποκομμένοι, εγκλωβισμένοι σε μια διαρκή αγωνία να προλάβουν. Η αποξένωση δεν είναι απουσία ανθρώπων, είναι απουσία χώρου και χρόνου για ουσιαστική συνάντηση. Και κάπως έτσι, η πόλη που λάμπει, ταυτόχρονα κουράζει.
Καθώς όμως το πλοίο προχωρά προς την Άνδρο και η απόσταση μεγαλώνει, η σκέψη στρέφεται αναπόφευκτα αλλού. Στην περιφέρεια, σε εκείνη την Ελλάδα που κάποτε δεν ήταν εναλλακτική, αλλά αυτονόητη πραγματικότητα. Σήμερα, μοιάζει να περιμένει. Όχι απλώς επιστροφή, αλλά επαναπροσδιορισμό. Γιατί η ενίσχυσή της δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές κινήσεις ή προσωρινές λύσεις. Χρειάζεται βάθος, διάρκεια και συνοχή.
Χρειάζονται υποδομές που να συνδέουν πραγματικά τους τόπους μεταξύ τους και με το κέντρο, χωρίς να τους καθιστούν εξαρτημένους. Χρειάζεται ψηφιακή πρόσβαση που να επιτρέπει την εργασία από απόσταση, ώστε η επιλογή του τόπου κατοικίας να μην καθορίζεται από την ανάγκη αλλά από την επιθυμία. Χρειάζονται ισχυρές δομές υγείας και εκπαίδευσης, που να προσφέρουν ασφάλεια και προοπτική, ώστε η ζωή εκτός μεγάλων πόλεων να μην είναι συμβιβασμός αλλά συνειδητή επιλογή. Μια επιλογή που προσωπικά, στην Άνδρο, με δικαιώνει. Αλλά δεν μπορώ ακόμα να καταλάβω μερικά πράγματα. Τι θα πει διεκδικεί ο Δήμος, τι θα πει διεκδικούν οι κάτοικοι. Τα αυτονόητα. Το 2026. Αυτά που το κεντρικό κράτος οφείλει να παρέχει σε ισότιμα φορολογούμενους πολίτες.
Ιδιαίτερα για τη νησιωτικότητα, απαιτείται μια σταθερή στρατηγική που να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες. Οι μεταφορές, η ενέργεια, η πρόσβαση σε υπηρεσίες δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Πρέπει να ενταχθούν σε ένα συνολικό σχέδιο που να επιτρέπει στα νησιά να είναι ζωντανά όλο τον χρόνο, όχι μόνο εποχιακά. Αυτό που χρειάζεται είναι μια διαφορετική αντίληψη για την ανάπτυξη. Όχι συγκέντρωση, αλλά κατανομή. Όχι πίεση, αλλά ισορροπία. Μια χώρα που να δίνει επιλογές, όχι να επιβάλλει κατευθύνσεις. Μάθαμε όμορφα λόγια όπως βιωσιμότητα και άλλα εύηχα, τα οποία πολλές φορές μοιάζουν ή είναι εντελώς κούφια.
Το πλοίο συνεχίζει την πορεία του κι εγώ σκέφτομαι ότι το ταξίδι που δεν έγινε χθες, ίσως να ήταν απαραίτητο για να υπάρξει αυτό που γίνεται τώρα. Μισή ώρα ύπνου ήταν αρκετή για να χαθεί ένα δρομολόγιο, αλλά όχι για να χαθεί η δυνατότητα της συνέχειας. Γιατί τελικά, η ζωή δεν είναι μόνο το να προλαβαίνεις. Είναι και το να μπορείς να ξαναδοκιμάσεις. Και κάπως έτσι, ανάμεσα σε μια μικρή αποτυχία και μια ήρεμη διαδρομή, ανακαλύπτεις ότι ο χρόνος δεν είναι πάντα αντίπαλος. Μερικές φορές είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο τα πράγματα και οι σκέψεις βρίσκουν τη θέση τους.
Γιάννης Βαθυάς