Ξεκινώ με μια απαραίτητη διευκρίνιση. Τούτο το κείμενο δεν γράφεται λόγω της θέσης μου στο γραφείο Τύπου του Δήμου Άνδρου. Ούτε έχει καμιά διάθεση κάλυψης ή ύμνου του Δημάρχου, Θεοδόση Σουσούδη. Δεν τα έχει ανάγκη. Η παρουσία του και το έργο του αρκούν.
Θέλω να πω ακόμα, με την ευκαιρία, ότι η ιδιότητα κάθε πολίτη δεν του αφαιρεί το δικαίωμα της προσωπικής γνώμης, εφόσον αυτή κατατίθεται επώνυμα, τεκμηριωμένα και τηρώντας τους κανόνες ευπρέπειας και για τους δημοσιογράφους, κυρίως, της δεοντολογίας.
Θέλω με τούτο το κείμενο και με όση εμπειρία έχω αποκομίσει να επαναλάβω τη θέση μου περί της ατομικής ευθύνης όλων μας στην καθημερινή λειτουργία της πόλης, της κοινωνίας. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην Άνδρο. Μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να κοιταχτεί στον καθρέφτη.
Η έκφραση «τα παράπονά σας στον δήμαρχο» ακούγεται καθημερινά, είτε ειρωνικά είτε με απογοήτευση. Είναι η φράση που συνοψίζει την αντίληψη ότι όλα όσα δεν πάνε καλά στην πόλη, οφείλονται στον εκάστοτε δήμαρχο. Κι αν και είναι αλήθεια πως ο δήμαρχος είναι ο πρώτος και πιο ορατός υπεύθυνος για την ποιότητα ζωής των δημοτών, δεν είναι λιγότερο αλήθεια πως πολλά από τα προβλήματα της πόλης ξεκινούν από εμάς τους ίδιους.
Ας είμαστε ειλικρινείς. Είναι εύκολο να διαμαρτύρεσαι. Πιο δύσκολο είναι να αναλάβεις ευθύνη. Όμως, χωρίς συνυπευθυνότητα, καμία πόλη δεν μπορεί να προοδεύσει, όσο ικανός και αν είναι ο εκάστοτε δήμαρχός της.
Ο δήμαρχος είναι το πιο κοντινό στον πολίτη πολιτικό πρόσωπο. Η κεντρική εξουσία είναι εκ των πραγμάτων απρόσιτη. Είναι εκείνος που θα λάβει διαμαρτυρίες για τα σκουπίδια, τηλεφωνήματα για τη στάθμευση, παρατηρήσεις για τον φωτισμό και βέβαια το επίκαιρο ερώτημα «από νερό πώς πάμε». Και αυτό είναι σωστό, η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να ακούει και να διορθώνει.
Αλλά πώς γίνεται κάθε φορά που γίνεται βανδαλισμός, βρωμίζεται ένας δρόμος ή πετάγονται μπάζα σε χωράφια, να θεωρείται ο δήμαρχος υπεύθυνος και όχι ο δράστης; Γιατί όταν καίγεται ένα κάδος, φταίει ο δήμαρχος που δεν τον προστάτεψε και όχι αυτός που τον έκαψε; Γιατί η παραβατικότητα μεταφράζεται σε πολιτική ανεπάρκεια;
Όταν η κοινωνία αντιμετωπίζει τον δήμαρχο μόνο ως υπεύθυνο, χωρίς να του αναγνωρίζει ούτε τους περιορισμούς ούτε την προσπάθεια, τότε κάτι βαθύτερο δεν λειτουργεί.Η πραγματικότητα είναι σκληρή: πολλοί από εμάς λειτουργούμε αντικοινωνικά και μετά ζητάμε κοινωνική ευταξία.
Μερικά παραδείγματα: Πετάμε ογκώδη απορρίμματα στους δρόμους, αγνοώντας πλήρως τους κανόνες. Καταστρέφουμε δημόσιους χώρους. Παρκάρουμε όπου βρούμε, ακόμα κι αν εμποδίζουμε πεζούς, ΑμεΑ ή οχήματα ανάγκης. Σπαταλάμε το νερό και όλους τους φυσικούς πόρους. Μιλάμε με θαυμασμό για τις ευρωπαϊκές πόλεις, αλλά συμπεριφερόμαστε σαν να μην ανήκουμε σε καμία κοινωνία.
Αυτά δεν τα διορθώνει μόνο ο δήμαρχος. Τα διορθώνει πρώτα ο χαρακτήρας και η παιδεία του δημότη. Για να περάσουμε στην ουσία από τους μονίμως παραπονούμενους στους ενεργούς πολίτες
Ο καλός δήμαρχος δεν φοβάται τα παράπονα. Τα ακούει, τα φιλτράρει και παρεμβαίνει. Αλλά τι γίνεται με τα εκατοντάδες μικρά προβλήματα που προκαλούμε εμείς οι ίδιοι;
Ο ενεργός πολίτης δεν είναι απλώς αυτός που γκρινιάζει. Είναι αυτός που προστατεύει τη γειτονιά του που συμμετέχει σε καθαρισμούς, σε διαβουλεύσεις, σε εθελοντικές δράσεις, που υποβάλλει προτάσεις, όχι μόνο καταγγελίες, δεν περιμένει μόνο από τον δήμο, αλλά δίνει και ο ίδιος το παράδειγμα.
Ο δήμαρχος μπορεί να ανοίξει δρόμους, να χτίσει πλατείες και να βελτιώσει υπηρεσίες. Δεν μπορεί όμως να επιβάλει την ευγένεια, τον σεβασμό και τη συνεργασία. Αυτά είναι ζητήματα κουλτούρας, όχι διοικητικής πράξης.
Ίσως είναι ώρα να αλλάξουμε συνήθεια. Να πούμε:
«Τα αιτήματά μας στον δήμαρχο. Και τη συμμετοχή μας μαζί.»
Γιατί μια πόλη φτιάχνεται από ανθρώπους. Όχι μόνο από αποφάσεις.
Γιάννης Βαθυάς