Θυμάμαι με συγκίνηση μικρό παιδάκι στη Μήλο να με παίρνουν οι γονείς μου μαζί τους στον Καρόδρομο, στο κέντρο του Λουλούδη, για κρέας και βιολιά. Ο Χαρής και ο «Πορτοφόλης» να ξεσηκώνουν τον κόσμο στον χορό που δεν σταματούσε. Κι όλοι μαζί μια παρέα, χωρίς κανένα διαχωρισμό, κι ας ήταν δύσκολα τα χρόνια και οικονομικά και, κυρίως, πολιτικά.
Αργότερα στην εφηβεία και την ενηλικίωση, στην Αθήνα πια, πήγα σχεδόν παντού και άκουσα τα πάντα. Στο Μέγαρο Μουσικής για κλασική μουσική, σε τζαζ κλαμπ, σε ροκ μπαρ, σε ρεμπετάδικα, στα μπουζούκια, σε κρητικά, σε ηπειρώτικα, σε ποντιακά.
Πουθενά όμως δεν ένιωσα την ανατριχίλα που ένιωθα στο «Μουράγιο» όταν ο Γιώργος Κονιτόπουλος κατέβαινε, παίζοντας, τη σκάλα με τον προβολέα πάνω του ή στο «Αρμενάκι» με την Ειρήνη Κονιτοπούλου στην ανεπανάληπτη ερμηνεία της του τραγουδιού και την Ελένη Λεγάκη στο «Γιάντα» που είχε τότε κυκλοφορήσει.
Την ίδια συγκίνηση ένιωσα χθες στο Κόρθι. Πρώτα με τα νέα παιδιά της Άνδρου που με πίστη αναζητούν και υπηρετούν τη μουσική μας παράδοση. Μετά με τις δοξαριές του μοναδικού Νίκου Οικονομίδη που μέχρι αργά έδωσε ρυθμό στον ωραίο και σωστό χορό ανθρώπων όλων των ηλικιών.
Είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε. Και εκεί ήταν η Κυριακή Σπανού που με μια διήγηση αποτύπωσε τη δύναμη της μουσικής. Την ανθρώπινη αξία πίσω από κάθε νότα. Κάποτε, μία κυρία τους ακολουθούσε σε συναυλίες. Κάποια στιγμή ζήτησε να τους μιλήσει. Ήθελε να τους πει ευχαριστώ, διότι ακούγοντάς τους επί τρία χρόνια στο κρεβάτι του πόνου έπαιρνε δύναμη μέχρι να ιαθεί. Δάκρυσε στη διήγησή της η Κυριακή. Κι αυτό το δάκρυ ίσως είναι η δύναμη που δίνει χαρά και κέφι με το «Γλέντι» και τα άλλα τραγούδια. Κι εκείνο το στιγμιότυπο που ο Βαγγέλης Ζαγοραίος προσεγγίζει τον Νίκο Οικονομίδη να μην του λείψει ούτε μια νότα, όυτε ένα βλέμμα, ούτε μια έκφραση.
Η μουσική είναι μια από τις πιο αρχέγονες μορφές έκφρασης του ανθρώπου. Δεν αποτελεί απλώς ένα μέσο ψυχαγωγίας, αλλά μια γέφυρα επικοινωνίας, ένα εργαλείο διατήρησης της πολιτιστικής μας ταυτότητας και μια βαθιά συναισθηματική εμπειρία. Σε κάθε πολιτισμό και εποχή, η μουσική υπήρξε παρούσα, συνοδεύοντας τον άνθρωπο στις χαρές, στις λύπες, στους αγώνες και στα όνειρά του.
Στην Ελλάδα, η μουσική κατέχει ξεχωριστή θέση, καθώς αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Ιδιαίτερα η παραδοσιακή μουσική κάθε τόπου είναι πολύτιμος θησαυρός. Μέσα από αυτήν διασώζονται ήθη, έθιμα, ιστορίες και συναισθήματα γενεών. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές και πλούσιες μορφές της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής είναι η νησιωτική μουσική, η οποία κουβαλά τον παλμό του Αιγαίου, τις μνήμες των κατοίκων και τον πολιτισμό των νησιών.
Σε αυτό το πεδίο, η προσφορά του δημιουργού, βιολιστή και ερευνητή Νίκου Οικονομίδη, ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του στη μελέτη, καταγραφή και ανάδειξη της νησιωτικής μουσικής παράδοσης, είναι εξέχουσα. Ο Νίκος Οικονομίδης δεν είναι απλώς ένας ταλαντούχος μουσικός. Είναι πρωτεργάτης στην αναβίωση και διάδοση του νησιωτικού ρεπερτορίου, με σεβασμό στις ρίζες και τις ιδιαιτερότητες κάθε νησιού.
Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική, καθώς δεν περιορίζεται στη σκηνική παρουσία, αλλά ασχολείται ενεργά με την επιτόπια καταγραφή, την εκπαίδευση νέων μουσικών και τη δισκογραφία. Μέσα από τις ηχογραφήσεις του και τις συνεργασίες του με παραδοσιακούς τραγουδιστές και οργανοπαίκτες, διασώθηκαν πολύτιμα μουσικά κομμάτια, χοροί και σκοποί που κινδύνευαν να χαθούν. Η ευαισθησία του, η ακρίβεια στην απόδοση και η βαθιά γνώση του ρεπερτορίου τον κατέστησαν σημείο αναφοράς για κάθε νέο που ασχολείται με τη νησιωτική μουσική.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει και στην Κυριακή Σπανού, μία από τις σημαντικότερες γυναικείες φωνές της παραδοσιακής μουσικής. Κουβαλά στη φωνή της όλη τη δύναμη και το συναίσθημα του Αιγαίου. Η συνεργασία της με τον Νίκο Οικονομίδη υπήρξε καρποφόρα και καθοριστική για την παρουσίαση της νησιωτικής μουσικής στο ευρύ κοινό. Η αυθεντικότητα, η καθαρότητα της φωνής της και ο σεβασμός με τον οποίο ερμηνεύει τα παραδοσιακά τραγούδια την έχουν καταστήσει μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της νησιώτικης παράδοσης.
Μαζί, Οικονομίδης και Σπανού δημιούργησαν ένα μοναδικό δίδυμο που ανέδειξε τη μουσική των Κυκλάδων, των Δωδεκανήσων και του Ανατολικού Αιγαίου. Η συμβολή τους δεν περιορίζεται στην τέχνη. Είναι μια πράξη πολιτιστικής αντίστασης απέναντι στην ομοιομορφία και την εμπορευματοποίηση. Με τη δράση τους, απέδειξαν ότι η παράδοση δεν είναι παρελθόν, αλλά ζωντανό κομμάτι της ταυτότητάς μας που εξελίσσεται και μας συνοδεύει.
Η μουσική, λοιπόν, και ιδίως η παραδοσιακή, δεν είναι απλώς ένα άκουσμα. Είναι τρόπος ζωής, είναι πολιτισμός, είναι ρίζες. Και χάρη σε ανθρώπους όπως ο Νίκος Οικονομίδης και η Κυριακή Σπανού, οι ρίζες αυτές παραμένουν δυνατές και καρποφόρες. Το βλέπουμε, το ακούμε στα πολλά νέα παιδιά της Άνδρου που ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική.
Γιάννης Βαθυάς