Ένας πολύ πρωινός περίπατος προς το Νειμποριό και το λιμάνι της Χώρας αποκαλύπτει πάντα μια άλλη Άνδρο, μια Άνδρο που απολαμβάνει τη μπονάτσα, με το αποτύπωμα της νυχτερινής υγρασίας ακόμη έντονο. Η άπνοια αφήνει τον ήλιο να επιβάλλεται, βάφοντας τις επιφάνειες με εκείνο το καθαρό πρώτο φως που δεν κρύβει τίποτα. Σε αυτό το σκηνικό, κάθε λεπτομέρεια φαίνεται πιο αληθινή, πιο ουσιαστική. Το όμορφο λάμπει περισσότερο και το παραμελημένο γίνεται πιο ορατό από ποτέ.
Το τελευταίο διάστημα, στην Άνδρο, μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου καταλαμβάνει το θέμα του Ξενία. Τεχνικές και νομικές αναλύσεις, αισθητικές παρεμβάσεις, πολιτικές αντιπαραθέσεις και πλήθος συναισθηματικών τοποθετήσεων για το τι σημαίνει τελικά ανάπτυξη και τι σημαίνει σεβασμός στον τόπο. Και σωστά, διότι δήμος με την αρχαιοελληνική έννοια είμαστε όλοι, όχι η δημοτική αρχή, η οποία ωστόσο φέρει το βάρος. Ο Δήμος Άνδρου, λοιπόν, επέλεξε να δράσει, μια κίνηση που απαιτεί και σχέδιο και θάρρος, και όπως ήταν αναμενόμενο, η απόφαση αυτή έφερε νέο κύμα διαλόγου.
Το Ξενία όμως δεν είναι ένα τυχαίο κτίριο. Είναι σύμβολο μνήμης, αρχιτεκτονικού παρελθόντος και ταυτότητας. Γι’ αυτό η συζήτηση φουντώνει εύκολα. Ακουμπά βαθιά, στο συναίσθημα και στη συλλογική εικόνα. Σε μια τέτοια ένταση, φυσικό είναι η κουβέντα κάποιες στιγμές να γίνεται έντονη.
Κι όμως, όσο ο δημόσιος λόγος στρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το Ξενία, υπάρχει κάτι ακριβώς απέναντι που στέκει σιωπηλό, αντιαισθητικό και παραμελημένο. Οι εκτός λειτουργίας βαρέλες της ΔΕΗ. Ένας χώρος που ασχημαίνει την περιοχή, εγκαταλελειμμένος και εκτός λειτουργίας, ένα απομεινάρι που κανείς δεν φαίνεται να θεωρεί άξιο συζήτησης. Την ίδια ώρα που και στο συγκεκριμένο σημείο ο Δήμος Άνδρου παρεμβαίνει με ευθύνη, έχοντας δρομολογήσει εξελίξεις για το λιμάνι της Χώρας.
Γιατί άραγε; Γιατί για το Ξενία γράφονται χιλιάδες λέξεις και για τις εγκαταστάσεις της ΔΕΗ σχεδόν καμία;
Ίσως επειδή το Ξενία είναι φορτισμένο με σύμβολα και μνήμες, άρα αγγίζει την καρδιά. Ίσως επειδή η αισθητική ευαισθησία κινητοποιείται εύκολα όταν κάτι ανήκει στο συλλογικό μας φαντασιακό, ενώ αντιθέτως οι βαρέλες μοιάζουν με ένα απλό τεχνικό ζήτημα, άχαρο και γραφειοκρατικό. Ίσως επειδή η ΔΕΗ δεν είναι ένας βολικός συνομιλητής. Ίσως επειδή, όπως συμβαίνει συχνά, συνηθίζουμε την ασχήμια όταν παραμένει για χρόνια στο ίδιο σημείο.
Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργείται μια επιλεκτικότητα που είναι προβληματική. Αν θέλουμε έναν τόπο λειτουργικό, όμορφο και βιώσιμο, τότε δεν μπορούμε να φροντίζουμε μόνο τα σύμβολα και να αγνοούμε τα προβλήματα. Η αισθητική ποιότητα δεν είναι πολυτέλεια, είναι στοιχείο καθημερινότητας. Και η καθημερινότητα επηρεάζεται εξίσου από το τι στέκει εγκαταλελειμμένο όσο και από το τι αποκαθίσταται.
Η υπόθεση της ΔΕΗ δεν είναι δευτερεύον θέμα. Είναι ζήτημα αισθητικής, περιβάλλοντος και δημόσιου χώρου. Οι εγκαταστάσεις αυτές βρίσκονται σε σημείο ορατό, στα όρια της πόλης, δίπλα σε έναν χώρο που συζητείται διαρκώς. Το ότι μένουν εκτός συζήτησης είναι σχεδόν παράλογο. Δεν γίνεται να διεκδικούμε υψηλή ποιότητα για το Ξενία και να μην απαιτούμε το ίδιο επίπεδο φροντίδας για ό,τι βρίσκεται λίγα μέτρα πιο πέρα.
Η Άνδρος έχει μια μοναδική πολιτιστική κληρονομιά και σπάνια φυσική ομορφιά. Αυτά όμως δεν αποτελούν δεδομένα. Απαιτούν μέριμνα, σχεδιασμό και αμεροληψία στις προτεραιότητες. Η πραγματική πρόοδος δεν προκύπτει από τη μονοθεματική ενασχόληση, αλλά από τη συνολική αντιμετώπιση του δημόσιου χώρου.
Αν ένας τόπος θέλει να προχωρά με συνέπεια και όχι με αποσπασματικές κινήσεις, τότε πρέπει να βλέπει και το ορατό και το αόρατο, και το φορτισμένο και το παραμελημένο. Το Ξενία αξίζει τη συζήτηση που γίνεται. Αλλά την ίδια προσοχή αξίζει και ό,τι άλλο έχουμε συνηθίσει να μη βλέπουμε. Το ίδιο και όλα τα ζητήματα που δεν έχουν έντονο αφήγημα, αλλά έχουν πραγματικό αντίκτυπο. Για τα στοιχεία του τοπίου που δεν συγκινούν, αλλά διαμορφώνουν την εικόνα του νησιού.
Γιατί ο τόπος δεν διαμορφώνεται μόνο από τα μεγάλα έργα, αλλά από όλα όσα επιλέγουμε να δούμε. Και κυρίως από όλα όσα επιλέγουμε να μην αγνοούμε.
Γιάννης Βαθυάς