Ξημερώνει Σάββατο 10 Ιανουαρίου. Το απαγορευτικό απόπλου κρατά δεμένα τα πλοία στα λιμάνια και τα νησιά αποκομμένα. Για μια ακόμη φορά, ο καιρός γίνεται ο αόρατος ρυθμιστής της καθημερινότητας των νησιωτών. Αυτή τη φορά όμως, στην Άνδρο το κλίμα είναι ιδιαίτερα βαρύ. Η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής σκιάζει τα πάντα και προς τούτο πραγματοποιείται συγκέντρωση διαμαρτυρίας, από την ανάγκη να ακουστεί μια φωνή.
Λίγες ώρες νωρίτερα, βρέθηκα με μια όμορφη παρέα ανθρώπων. Η συζήτηση, αναπόφευκτα, περιστράφηκε γύρω από το ίδιο ζήτημα. Την καθημερινότητα των νησιών, τα όρια της αντοχής τους, τις ελλείψεις που δεν μπορούν να κρυφτούν κάτω από το χαλί. Κάποια στιγμή, μέσα στη ροή της κουβέντας, ειπώθηκε μια φράση απλή, αυθόρμητη, ότι τα νησιά δεν είναι κουμπαράδες. Αυτή η φράση ήταν που με έκανε να γράψω. Γιατί μέσα σε λίγες λέξεις κατάφερε να συμπυκνώσει όσα χρόνια τώρα λέγονται.
Τα νησιά δεν υπάρχουν μόνο για να αποδίδουν. Δεν είναι απλώς τουριστικοί προορισμοί, ούτε γραμμές σε στατιστικούς πίνακες. Δεν είναι μηχανές παραγωγής εσόδων που δουλεύουν στο φουλ το καλοκαίρι και μπαίνουν σε αναμονή τον χειμώνα. Κι όμως, συχνά έτσι αντιμετωπίζονται από την κεντρική εξουσία, ως κουμπαράδες που ανοίγουν όταν υπάρχει ανάγκη για έσοδα και κλείνουν όταν έρχεται η ώρα της ευθύνης.
Η συνεισφορά των νησιών στην εθνική οικονομία είναι αδιαμφισβήτητη. Τουρισμός, ναυτιλία, τοπική παραγωγή, φορολογία, εργασία. Κι όμως, αυτή η συνεισφορά σπάνια επιστρέφει με τη μορφή ουσιαστικών υποδομών. Στον τομέα της υγείας, οι ελλείψεις είναι διαχρονικές. Ένα νησί χωρίς γιατρούς δεν είναι απλώς υποστελεχωμένο, είναι ευάλωτο. Κάθε επείγον περιστατικό μετατρέπεται σε αγώνα με τον χρόνο, τον καιρό και τις πιθανότητες. Όταν τα πλοία δεν ταξιδεύουν και ο ουρανός δεν επιτρέπει μετακινήσεις, η απομόνωση παύει να είναι θεωρητική έννοια και γίνεται απειλή.
Το ίδιο ισχύει και για την παιδεία. Σχολεία με ελλείψεις εκπαιδευτικών, μαθητές που αλλάζουν καθηγητές κάθε λίγους μήνες, οικογένειες που αναγκάζονται να μετακινηθούν για να εξασφαλίσουν κάτι αυτονόητο. Οι υποδομές, οι συγκοινωνίες, η ασφάλεια λειτουργούν συχνά στα όρια, σαν να πρόκειται για κάτι προσωρινό, σαν να μην ζουν άνθρωποι στα νησιά όλο τον χρόνο.
Η νησιωτικότητα όμως δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πραγματικότητα και συνταγματική υποχρέωση. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα και υποσχέσεις. Κάθε φορά που φυσά δυνατός αέρας και τα πλοία μένουν δεμένα, αποκαλύπτεται η ίδια αλήθεια. Και κάθε φορά που χάνεται μια ανθρώπινη ζωή, το ερώτημα δεν είναι αν έφταιξε η κακιά στιγμή, αλλά αν το σύστημα είχε φροντίσει να μην γίνει μοιραία.
Τα νησιά δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν ισότιμη αντιμετώπιση. Ζητούν να μην θεωρείται φυσιολογικό το να ζεις με λιγότερη ασφάλεια, λιγότερη πρόσβαση, λιγότερες επιλογές. Ζητούν να πάψει η λογική του κουμπαρά και να αντικατασταθεί από τη λογική της ευθύνης.
Η σημερινή συγκέντρωση στην Άνδρο δεν αφορά μόνο ένα νησί. Αφορά όλα τα νησιά που αισθάνονται πως θυμούνται την ύπαρξή τους μόνο όταν έχουν κάτι να δώσουν. Είναι μια υπενθύμιση ότι η ανάπτυξη χωρίς φροντίδα είναι κενή λέξη και ότι η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να μπαίνει σε ζυγαριά κόστους.
Τα νησιά δεν είναι κουμπαράδες. Είναι τόποι ζωής. Και αυτό, κάποια στιγμή, πρέπει να γίνει πολιτική πράξη.
Γιάννης Βαθυάς