Τουλάχιστον από τους καιρούς του Ξέρξη και του Δαρείου, η περσική εξουσία είχε έναν κοινό παρονομαστή: την απολυταρχική ανάγκη ελέγχου του ανθρώπου και του χώρου, ντυμένη σχεδόν πάντα με θρησκευτικό μανδύα. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι Πέρσες —ή μάλλον οι ηγέτες τους— φαίνεται πως δεν επαναπαύτηκαν στην αυτάρκεια της αυτοκρατορικής τους κληρονομιάς, αλλά αντίθετα κυνήγησαν επιρροή, ηγεμονία και φόβο.
Θρησκευτικός Φανατισμός ή Στρατηγική Κυριαρχίας;
Το ιρανικό καθεστώς στηρίζεται στη σιιτική θεολογία της Αντίστασης και του Μαρτυρίου. Ο Ανώτατος Ηγέτης δεν είναι μόνο αρχηγός κράτους, αλλά τοποτηρητής του Ιμάμη, υπεράνω νόμου, άνωθεν νομιμοποιημένος. Το Ιράν χρηματοδοτεί και καθοδηγεί σιιτικές πολιτοφυλακές στον Λίβανο, στη Συρία, στην Υεμένη, στο Ιράκ. Όλα αυτά προβάλλονται ως θρησκευτικό χρέος, αλλά πίσω τους κρύβεται μια ψυχρή στρατηγική περικύκλωσης και αναχαίτισης των εχθρών του καθεστώτος.
Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ, ενώ είναι κατά το Σύνταγμα κοσμικό κράτος, διατηρεί ένα θρησκευτικό-εθνικιστικό υπόβαθρο που τροφοδοτεί φανατισμούς και νομιμοποιεί επεκτατικές ή κατασταλτικές πρακτικές ως “αυτοάμυνα”.
Θεός και Πετρέλαιο: Η συμμαχία των συμφερόντων
Πέρα από την ιδεολογία όμως, υπάρχει και το υλικό υπόστρωμα: πλούτος, ενέργεια, γεωστρατηγικός έλεγχος.
Το Ιράν επιδιώκει να ελέγξει τον διάδρομο από τον Περσικό Κόλπο ως τη Μεσόγειο, όχι μόνο για λόγους ιδεολογικούς, αλλά για να διατηρεί πρόσβαση και επιρροή σε ενεργειακές οδούς και αγορές.
Από την άλλη, το Ισραήλ διαμορφώνει ενεργειακές και αμυντικές συμμαχίες με τις ΗΠΑ, την Ελλάδα, την Αίγυπτο, ενώ παράγει και εξάγει υψηλή τεχνολογία άμυνας.
Από τον Ξέρξη στον Χομεϊνί και από τον Ιησού στον Καΐρη
Το μοτίβο της ‘θεόπνευστης εξουσίας’ παραμένει αναλλοίωτο: Ο Θεός δεν είναι πια πρόσωπο· είναι εργαλείο. Δεν είναι λόγος ειρήνης, αλλά δικαιολογία για βία.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, φωνές όπως του Θεόφιλου Καΐρη αντηχούν σχεδόν αιρετικά: να είσαι πιστός, αλλά όχι υποτελής. Να σέβεσαι τον Θεό, αλλά όχι τον κάθε επίγειο διαχειριστή Του.
Επίλογος: Δεν φταίνε οι θεοί — φταίνε οι αντιπρόσωποί τους
Ο κόσμος δεν συγκρούεται εξαιτίας του Ισλάμ ή του Ιουδαϊσμού ή του Χριστιανισμού. Συγκρούεται γιατί οι άνθρωποι μετατρέπουν την πίστη σε εξουσία, τη λατρεία σε μηχανισμό, τον Θεό σε λάβαρο.
Ο αγώνας δεν είναι ανάμεσα σε Ιράν και Ισραήλ.
Ο αγώνας είναι ανάμεσα στην πίστη της καρδιάς και στην πίστη της κυριαρχίας.
Να είσαστε καλά, να περνάτε καλά και να φροντίζουμε να μη μας ξεγελάνε οι υποκριτές θεοκράτες πολιτικοί.
Γιώργος Δ. Καλλιβρούσης
Χρονολόγιο: Θρησκευτική Εξουσία και Πόλεμος – Από την Αρχαιότητα ως Σήμερα
~500 π.Χ. — Αχαιμενίδες Πέρσες: Ο Δαρείος και ο Ξέρξης συνδέουν την αυτοκρατορική εξουσία με θεϊκή αποστολή. Επέκταση με θρησκευτικό μανδύα.
313 μ.Χ. — Διάταγμα των Μεδιολάνων: Ο Κωνσταντίνος νομιμοποιεί τον Χριστιανισμό και εγκαινιάζει τη θεοκρατική νομιμοποίηση της εξουσίας.
622 μ.Χ. — Η Εγίρα του Μωάμεθ: Ισλαμικό ημερολόγιο ξεκινά με τη σύνδεση πίστης και κοινότητας (ούμα) που σταδιακά γίνεται πολιτική εξουσία.
1517 — Λούθηρος και οι 95 Θέσεις: Επαναστατεί κατά της διαφθοράς του Παπισμού και της πώλησης συγχωροχαρτιών.
1821–1830 — Ελληνική Επανάσταση: Ο Θεόφιλος Καΐρης μάχεται ως ιερωμένος και διανοούμενος – αργότερα διώκεται από την Εκκλησία.
1979 — Ιρανική Ισλαμική Επανάσταση: Καθιέρωση θεοκρατίας υπό τον Αγιατολάχ Χομεϊνί – ο Ανώτατος Ηγέτης ελέγχει πολιτεία και πίστη.
2006–σήμερα — Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο δρα ως θεοκρατικός στρατός, εξαρτώμενος από το Ιράν. Αντιπαράθεση με Ισραήλ.
2024–2025 — Κλιμάκωση σύγκρουσης Ιράν–Ισραήλ: Πόλεμος με ρητορική θεϊκής αποστολής, αλλά με γεωστρατηγικούς και ενεργειακούς στόχους.
Πηγές και Βιβλιογραφία
• Bernard Lewis, *The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror*, Modern Library, 2003.
• Reza Aslan, *No god but God: The Origins, Evolution, and Future of Islam*, Random House, 2005.
• Ervand Abrahamian, *A History of Modern Iran*, Cambridge University Press, 2008.
• Gershom Gorenberg, *The Unmaking of Israel*, Harper, 2011.
• Γ. Καραμπελιάς, *Θεόφιλος Καΐρης: ο άγνωστος Διαφωτιστής*, Εκδόσεις Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2000.
• Ιστορικά και θεολογικά αρχεία για τις πολιτικές του Ιράν και του Ισραήλ από το BBC, Al Jazeera, Haaretz (2024–2025).