Η αξιοπρέπεια δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, ούτε ένα σύνθημα που χρησιμοποιείται κατά περίσταση. Είναι μια βασική αναζήτηση ζωής και ταυτόχρονα μια διαρκής υπηρέτησή της. Αποτυπώνεται στον τρόπο που κάποιος εργάζεται, στον τρόπο που συνεργάζεται, στον τρόπο που ασκεί εξουσία, αλλά και στον τρόπο που αποχωρεί. Στην περίπτωση της ανακοίνωσης του απερχόμενου Λιμενάρχη Άνδρου, την οποία ο ίδιος δηλώνει ευχαριστήρια κάτι που ήδη λέει πολλά, η αξιοπρέπεια δεν δηλώνεται μόνο, βιώνεται, τεκμηριώνεται και διδάσκεται.
Το κείμενό του αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα δημόσιου λόγου που ισορροπεί ανάμεσα στον σεβασμό και στην ειλικρίνεια. Υμνεί το νησί της Άνδρου και τους ανθρώπους του, χωρίς υπερβολές και ωραιοποιήσεις, αλλά με μια γνήσια συναισθηματική σύνδεση που δύσκολα προσποιείται κανείς. Μιλά για έναν τόπο που δεν γνώριζε προηγουμένως, αλλά στον οποίο ένιωσε από την πρώτη στιγμή οικεία. Αυτό από μόνο του λέει πολλά, όχι μόνο για την Άνδρο, αλλά και για τον ίδιο τον άνθρωπο που αντιλαμβάνεται τον δημόσιο ρόλο ως αποστολή και όχι ως απλή μετάθεση.
Την ίδια στιγμή, όμως, δεν αποφεύγει να αναφερθεί σε όσα τον ενόχλησαν. Δεν σιωπά μπροστά στην κωλυσιεργία και στη γραφειοκρατία. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το ουσιαστικό μάθημα αξιοπρέπειας. Η κριτική δεν γίνεται με πικρία, ούτε με διάθεση προσωπικής δικαίωσης. Γίνεται με θεσμικό λόγο, με σεβασμό στους ρόλους, αλλά και με καθαρότητα. Η αξιοπρέπεια δεν σημαίνει σιωπή. Σημαίνει να λες την αλήθεια χωρίς να ταπεινώνεις, να επισημαίνεις τα λάθη χωρίς να μηδενίζεις την προσπάθεια.
Ο απερχόμενος Λιμενάρχης αναγνωρίζει τις δυσκολίες, τους αργούς ρυθμούς, τα εμπόδια. Αναγνωρίζει, όμως, και την πρόοδο που συντελέστηκε, έστω και με καθυστέρηση. Δεν επιλέγει την εύκολη λύση της γενικής απαξίωσης, αλλά ούτε και τον εφησυχασμό. Καλεί σε περισσότερη δουλειά, περισσότερο ζήλο, περισσότερη αφοσίωση. Και αυτή η στάση, ειδικά σε μια κοινωνία μικρή όπως η νησιωτική, είναι βαθιά αξιοπρεπής. Διότι θέτει το κοινό καλό πάνω από προσωπικές σχέσεις ή συγκυριακές ισορροπίες.
Σε προσωπικό επίπεδο, η δική μου άποψη, από τις φορές που συναντηθήκαμε, είναι ότι η εικόνα που αποκομίζει κανείς είναι αυτή του άψογου επαγγελματία. Ένας άνθρωπος με γνώση, σοβαρότητα και αίσθηση καθήκοντος, που δεν επαναπαύεται στον τίτλο ή στο αξίωμα, αλλά προσπαθεί να είναι χρήσιμος. Την ίδια ακριβώς εικόνα σχηματίζει κανείς τόσο για τον διάδοχό του όσο και για τον υπεύθυνο του Γαυρίου. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Η αξιοπρέπεια, όταν είναι γνήσια, δημιουργεί συνέχεια. Δεν διακόπτεται με την αλλαγή προσώπων, αλλά περνά ως στάση και παράδειγμα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο τρόπος με τον οποίο αποχαιρετά. Ευχαριστεί, εύχεται, δηλώνει παρών για το μέλλον, χωρίς ίχνος πικρίας ή αποστασιοποίησης. Δεν κλείνει πόρτες, δεν σηκώνει τείχη. Αντιθέτως, διατηρεί ανοιχτούς διαύλους συνεργασίας, δείχνοντας ότι η προσφορά δεν σταματά με την αλλαγή θέσης. Αυτή η συνέχεια ευθύνης είναι από τις πιο σιωπηλές αλλά και πιο ισχυρές εκφράσεις αξιοπρέπειας.
Το κείμενο αυτό δεν αφορά μόνο έναν Λιμενάρχη που αποχωρεί. Αφορά όλους μας. Αφορά τον τρόπο που επιλέγουμε να στεκόμαστε απέναντι στον τόπο μας, στους θεσμούς, στους ανθρώπους. Μας θυμίζει ότι η αξιοπρέπεια δεν είναι πολυτέλεια, αλλά καθημερινή επιλογή. Ότι δεν αναιρεί την κριτική, αλλά την εξευγενίζει. Ότι δεν καταργεί τη διαφωνία, αλλά της δίνει νόημα.
Σε εποχές εύκολων εντυπώσεων και πρόχειρων λόγων, τέτοια παραδείγματα λειτουργούν ως ήσυχα, αλλά ισχυρά, μαθήματα αξιοπρέπειας. Και αυτά τα μαθήματα είναι ό,τι πιο πολύτιμο μπορεί να αφήσει πίσω του ένας δημόσιος λειτουργός.
Γιάννης Βαθυάς