Η Πρωτομαγιά, ημέρα που ισορροπεί ανάμεσα στο άνθος και στο αίμα, αποτελεί μια από τις πιο αντιφατικές ημερομηνίες. Από τη μία, είναι η γιορτή της άνοιξης, της αναγέννησης της φύσης, της ελπίδας που αναδύεται μέσα από τη γη. Από την άλλη, είναι η μνήμη των αγώνων της εργασίας, των θυσιών και της αδικίας που δεν έπαψε ποτέ να υφίσταται. Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει. Είναι η Πρωτομαγιά μια γιορτή με λουλούδια ή μια υπενθύμιση με αγκάθια;
Σε πολιτικό επίπεδο, η ημέρα αυτή δεν μπορεί να αποκοπεί από την ιστορική της φόρτιση. Οι εργατικοί αγώνες που την καθιέρωσαν δεν ήταν ούτε ρομαντικοί ούτε ανώδυνοι. Ήταν συγκρούσεις που έφεραν στο προσκήνιο το θεμελιώδες ζήτημα της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ωστόσο, το κρίσιμο σήμερα δεν είναι μόνο το παρελθόν, αλλά η πρακτική συμπεριφορά των ίδιων των πολιτικών. Εκεί αποκαλύπτεται η πραγματική διάσταση της Πρωτομαγιάς.
Στην πολιτική το λουλούδι της ρητορικής προσφέρεται απλόχερα, αλλά το αγκάθι της πολιτικής πράξης παραμένει αιχμηρό. Η πρακτική συμπεριφορά των πολιτικών διαμορφώνεται μέσα από μικρές, καθημερινές επιλογές. Εκεί που δεν υπάρχουν κάμερες ούτε εορταστικά πλαίσια. Εκεί που δοκιμάζεται το ύφος, το ήθος, η ποιότητα, η αξιοπρέπεια, η ειλικρίνεια της πολιτικής στάσης. Και συχνά, εκεί αποκαλύπτεται ότι τα λουλούδια δεν μπορούν να κρύψουν τα αγκάθια.
Η δημοσιογραφία, ως ενδιάμεσος κρίκος, οφείλει να φωτίζει αυτές τις αντιφάσεις. Όχι μόνο να καταγράφει προθέσεις, αλλά να τις συγκρίνει με πράξεις. Διότι σε ένα περιβάλλον όπου η εικόνα υπερισχύει της ουσίας, τα υπονοούμενα που σπιλώνουν λειτουργούν ύπουλα. Αφήνουν σκιές για τα κίνητρα όσων διεκδικούν, υποβαθμίζουν τη σημασία πρωτοβουλιών και τελικά ενισχύουν μια γενικευμένη καχυποψία. Έτσι, η πραγματική συζήτηση μετατοπίζεται από τα προβλήματα στους υπαινιγμούς, από την ουσία στην εντύπωση.
Σε φιλοσοφικό επίπεδο, η στάση αυτή των πολιτικών εγείρει ένα βαθύτερο ερώτημα. Μπορεί η ενασχόληση με την πολιτική να συνυπάρξει με την αυθεντικότητα; Ή μήπως η ίδια η φύση της πολιτικής τείνει να απομακρύνει τον άνθρωπο από την ηθική του πυξίδα; Όταν καθετί γίνεται εργαλείο επικοινωνίας, χάνει την υπαρξιακή του βαρύτητα. Το λουλούδι γίνεται σύμβολο επίφασης, ενώ το αγκάθι μετατρέπεται σε κάτι που πρέπει να αποκρυφτεί.
Ωστόσο, η φιλοσοφία δεν περιορίζεται στη διαπίστωση της αποτυχίας. Υποδεικνύει και τη δυνατότητα της ευθύνης. Η πολιτική δεν είναι αφηρημένη έννοια, είναι πράξη. Και κάθε πράξη εμπεριέχει επιλογή. Η Πρωτομαγιά μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση προς τους ίδιους τους πολιτικούς ότι η νομιμοποίησή τους δεν προέρχεται από τα λόγια, αλλά από τη συνέπεια. Ότι το πραγματικό τους αποτύπωμα δεν βρίσκεται στις τελετές, αλλά στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων.
Στο θεολογικό πεδίο, η αντίφαση αυτή αποκτά μια ακόμη διάσταση. Η έννοια της υποκρισίας δεν είναι απλώς κοινωνικό ελάττωμα, αλλά πνευματικό πρόβλημα. Η απόσταση ανάμεσα στο φαινόμενο και στην ουσία, ανάμεσα στο λουλούδι και στο αγκάθι, συνιστά μια μορφή διάσπασης. Η Πρωτομαγιά, ως σύμβολο αναγέννησης, καλεί όχι μόνο την κοινωνία αλλά και τους ηγέτες της σε μια μορφή εσωτερικής μεταστροφής. Να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που δείχνουν και σε αυτό που πράττουν.
Η κοινωνία, από την πλευρά της, δεν είναι παθητικός παρατηρητής. Συχνά συμμετέχει, έστω και άθελά της, στη συντήρηση αυτής της αντίφασης. Όταν αρκείται στα σύμβολα και δεν απαιτεί ουσία, όταν αποδέχεται τις εύκολες αφηγήσεις, τότε το λουλούδι της Πρωτομαγιάς γίνεται διακοσμητικό στοιχείο μιας βαθύτερης αδράνειας. Και τα αγκάθια παραμένουν, όχι γιατί είναι αναπόφευκτα, αλλά γιατί δεν αντιμετωπίζονται.
Η Πρωτομαγιά δεν είναι μόνο ερώτημα για το τι γιορτάζουμε, αλλά και για το πώς ζούμε. Η πρακτική συμπεριφορά των πολιτικών αποτελεί καθρέφτη των συλλογικών μας επιλογών. Αν η πολιτική περιορίζεται σε εντυπώσεις, τότε τα λουλούδια θα μαραίνονται γρήγορα. Αν, όμως, μετατραπεί σε χώρο ευθύνης και συνέπειας, τότε ακόμη και τα αγκάθια μπορούν να αποκτήσουν νόημα.
Η Πρωτομαγιά, λοιπόν, δεν ζητά να επιλέξουμε ανάμεσα σε λουλούδια ή αγκάθια. Ζητά να αναρωτηθούμε αν είμαστε διατεθειμένοι να δούμε την αλήθεια πίσω από τα σύμβολα. Και κυρίως, αν είμαστε έτοιμοι να απαιτήσουμε από όσους μας εκπροσωπούν να πράττουν με τον ίδιο τρόπο που μιλούν. Γιατί μόνο τότε το άνθος θα πάψει να είναι προσχηματικό και θα γίνει πραγματική υπόσχεση με βάθος και ουσία.
Καλό μήνα.
Γιάννης Βαθυάς