Ο σκληρός ήχος της άπαρσης της άγκυρας ακούγεται λυτρωτικός. Η πλώρη οργώνει την ήρεμη θάλασσα στις 102°. Το κάμα αισθητό προτού καν ξημερώσει. Το μπλε της θάλασσας και η φρεσκάδα της μεταμορφώνουν την αντίληψη, φέρνουν σκέψεις.
Βρέθηκα στην Αθήνα για 40 περίπου ώρες, λόγω της παρουσίασης από τον δήμαρχο Άνδρου, Θεοδόση Σουσούδη, του προγράμματος των πολιτιστικών εκδηλώσεων του καλοκαιριού. Ένα κύμα Πολιτισμού θα κατακλύσει το νησί, αναδεικνύοντάς το και σε πολιτιστικό προορισμό.
Παρότι στη συνέντευξη πήγαν όλα καλά, παρότι είδα αγαπημένα πρόσωπα, παρότι η Αθήνα είναι πάντα η Αθήνα, μια αίσθηση δυσφορίας ήταν κυρίαρχη τις 40 αυτές ώρες. Μπορεί να κακόμαθα από τη ζωή στην Άνδρο τους τελευταίες μήνες, ωστόσο προσπαθώ να είμαι πάντα αντικειμενικός.
Η εικόνα είναι γνώριμη σε όλους. Εκτός από το κυρίαρχο από δεκαετίες και εξαπλούμενο παντού μπετόν, είναι και το σίδερο που έχει επιβάλει πλέον την ψυχρή παρουσία του. Η Αθήνα έχει γίνει ένα απέραντο πάρκινγκ. Ατελείωτες ουρές αυτοκινήτων, κόρνες, καυσαέρια, άγχος.
Οι μετακινήσεις διαρκούν ώρες, η ηχορύπανση δεν αφήνει περιθώρια για ηρεμία, το πράσινο και, για να το πω μοντέρνα, ο δημόσιος χώρος είναι λιγοστός, σχεδόν πολυτέλεια. Η πόλη «πνίγεται» από τα αυτοκίνητα και μαζί της και οι άνθρωποι.
Η Αθήνα, παρά τις υποδομές της στην Παιδεία και την Υγεία, τους δύο βασικούς άξονες της αστυφιλίας, την Ακρόπολη που χθες ήταν γεμάτη επισκέπτες, την προφανώς πιο εύκολη πρόσβαση στην αγορά εργασίας, δείχνει πλέον να μην αντέχει άλλο τον ίδιο της τον όγκο.
Η καθημερινότητα για τους κατοίκους της είναι μια συνεχής δοκιμασία. Για να μην αδικώ την Αθήνα, το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις μεγαλουπόλεις ανά τον κόσμο.
Στον αντίποδα, η ζωή στην περιφέρεια. Οι ρυθμοί είναι πιο ανθρώπινοι, οι μετακινήσεις απλές και άμεσες, το περιβάλλον καθαρό και η καθημερινότητα λιγότερο εξαντλητική. Στο τέλος τέλος βλέπεις ένα χαμόγελο βρε αδερφέ.
Δεν θυμάμαι να έχω δει πιο σκυθρωπά, ανέκφραστα, με βλέμμα απροσδιόριστο τα πρόσωπα των ανθρώπων. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση στη μετακίνηση οικογενειών, εργαζομένων και συνταξιούχων προς την περιφέρεια.
Οι λόγοι είναι πολλοί και ξεκάθαροι. Η κυκλοφοριακή συμφόρηση της Αθήνας έχει ξεπεράσει κάθε όριο. Σύμφωνα με έρευνες, οι Αθηναίοι χάνουν κατά μέσο όρο 3 έως 4 ώρες την ημέρα στο δρόμο. Το βίωσα χθες αρκετά περισσότερες ώρες. Αυτό σημαίνει λιγότερος χρόνος με την οικογένεια, λιγότερος ύπνος, περισσότερη ένταση.
Αντίθετα, στην περιφέρεια ο χρόνος αποκτά άλλη αξία. Οι μετακινήσεις σπανίως ξεπερνούν τα 10 έως 15 λεπτά, ενώ η επαφή με τη φύση και στα νησιά μας με τη ζωογόνο θάλασσα συμβάλλουν καθοριστικά στην ψυχική υγεία.
Ακόμα και η κοινωνική ζωή παρουσιάζει διαφορές. Στις μικρές κοινότητες, παρά τις διαφωνίες που μπορεί να εκφράζονται, υπάρχει μεγαλύτερη συνοχή. Το αίσθημα απομόνωσης είναι εντονότερο στις μεγαλουπόλεις. Πολλοί άνθρωποι, λιγότερη κοινωνία.
Βεβαίως, η Αθήνα έχει μεγάλα πλεονεκτήματα. Πανεπιστήμια, νοσοκομεία, επιλογές καριέρας. Όμως σήμερα, με τη δυνατότητα που παρέχει η εξ αποστάσεως εργασία και η τηλεϊατρική, όλο και περισσότερες από αυτές τις παροχές γίνονται προσβάσιμες και στην περιφέρεια.
Δεν μπορώ να παραλείψω τα επιπλέον προβλήματα της νησιωτικότητας, με κυρίαρχο τον αποκλεισμό, όταν οι καιρικές συνθήκες είναι δυσμενείς.
Η οικονομική κρίση και η πανδημία ήταν ίσως τα σημεία καμπής. Πολλοί τότε συνειδητοποίησαν ότι μπορούν να ζήσουν εκτός του λεκανοπεδίου, χωρίς να θυσιάσουν τις επαγγελματικές τους υποχρεώσεις. Κι ακόμα περισσότεροι διαπίστωσαν ότι η ποιότητα ζωής είναι τελικά πιο σημαντική από την ταχύτητα και την ευκολία της πόλης.
Η περιφέρεια δεν είναι πια συνώνυμο της απομόνωσης. Είναι συνώνυμο της επιστροφής στην ουσία. Και όσο η Αθήνα ασφυκτιά κάτω από το βάρος της ίδιας της ανάπτυξής της, τόσο περισσότερο η ελληνική επαρχία μοιάζει με μια ανοιχτή ανάσα ελευθερίας και ισορροπίας.
Γιάννης Βαθυάς