Ο μήνας σήμερα έχει εννιά, λέει ο λαός μας, όταν θέλει να δείξει αδιαφορία. Όμως για τη γλώσσα μας δεν επιτρέπεται ποτέ να έχει ο μήνας εννιά. Η γλώσσα είναι η μνήμη μας, η σκέψη μας, η ψυχή μας. Είναι η γέφυρα που ενώνει το παρελθόν με το μέλλον και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, αξίζει να σταθούμε όχι μόνο στην ιστορία της αλλά κυρίως στη δύναμη και τη δυναμική της.

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι μόνο ένα εργαλείο επικοινωνίας, είναι, κυρίως, τρόπος σκέψης. Από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα, η δομή της βασίζεται στη σαφήνεια, στη λογική και στη σύνθεση εννοιών. Δεν είναι τυχαίο ότι τα αρχαία ελληνικά διδάσκονται παγκοσμίως όχι μόνο ως γλώσσα αλλά ως πνευματικό σύστημα. Μέσα από αυτά διαμορφώθηκαν οι βάσεις της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της πολιτικής σκέψης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Αριστοτέλης. Η σκέψη του επηρέασε την παγκόσμια διανόηση για περίπου δύο χιλιετίες και αποτέλεσε θεμέλιο της λογικής, της ηθικής, της πολιτικής θεωρίας και πολλών επιστημών. Δημιούργησε το πρώτο ολοκληρωμένο σύστημα τυπικής λογικής, ενώ η επιρροή του παραμένει ζωντανή στη σύγχρονη φιλοσοφία και επιστήμη.
Η αριστοτελική σκέψη θεωρείται οικουμενική, καθώς επηρέασε πολιτισμούς από το Βυζάντιο μέχρι τον αραβικό κόσμο και τη δυτική Ευρώπη, δείχνοντας πόσο παγκόσμια μπορεί να γίνει η ελληνική πνευματική παράδοση.

Η παγκοσμιότητα της ελληνικής γλώσσας αποτυπώνεται και στη σύγχρονη εποχή μέσα από τους Έλληνες Νομπελίστες. Ο Γιώργος Σεφέρης τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1963 και ο Οδυσσέας Ελύτης το 1979, φέρνοντας την ελληνική ποιητική σκέψη στο επίκεντρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας.  Το έργο τους απέδειξε ότι η ελληνική γλώσσα μπορεί να εκφράσει πανανθρώπινα συναισθήματα και αξίες, ξεπερνώντας σύνορα και εποχές.

Η ελληνική γλώσσα έχει επίσης ένα βαθιά θετικό στοιχείο στην ίδια την κατασκευή της. Δίνει έμφαση στο νόημα, στη σαφήνεια και στην ισορροπία. Λέξεις όπως δημοκρατία, φιλοσοφία, αρμονία, ελευθερία δεν είναι απλές λέξεις. Είναι έννοιες που διαμόρφωσαν τον παγκόσμιο πολιτισμό. Η γλώσσα μας ιστορικά δεν καλλιέργησε μικρότητες, αλλά ιδέες, διάλογο και αναζήτηση αλήθειας.

Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν κίνδυνοι που δεν πρέπει να αγνοούμε. Η αλόγιστη επικράτηση αγγλικών όρων στην καθημερινότητα και η χρήση λατινικών χαρακτήρων στη γραφή της ελληνικής μπορούν σταδιακά να αποδυναμώσουν τη σχέση μας με τη γλώσσα. Αντί για τον ξενικό όρο greeklish, θα μπορούσαμε να χρησιμοποιούμε τον όρο λατινογραφή ή ελληνολατινική γραφή. Αντί για τη μόδα των συντομογραφιών, μπορούμε να μιλάμε για γλωσσική συντόμευση ή γλωσσική φτώχεια έκφρασης.

Η γλώσσα δεν κινδυνεύει επειδή δανείζεται λέξεις. Πάντα το έκανε. Κινδυνεύει όταν σταματά να χρησιμοποιείται με πληρότητα, όταν εγκαταλείπεται η σύνταξη, όταν χάνεται η ακρίβεια. Τότε χάνεται και ο τρόπος σκέψης που αυτή μεταφέρει. Η υπεράσπιση της ελληνικής γλώσσας δεν είναι ζήτημα εθνικισμού. Είναι ζήτημα πολιτισμού και ταυτότητας. Είναι ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που τη δημιούργησαν και σε αυτούς που θα τη χρησιμοποιήσουν στο μέλλον.

Η γλώσσα μας απέδειξε ότι μπορεί να είναι παγκόσμια χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα της. Από τον Αριστοτέλη μέχρι τους σύγχρονους ποιητές, από τη φιλοσοφία μέχρι την επιστήμη, συνεχίζει να παράγει σκέψη και πολιτισμό. Η δύναμη της ελληνικής γλώσσας δεν βρίσκεται μόνο στο παρελθόν της. Βρίσκεται στη δυνατότητά της να εξελίσσεται, να εμπνέει και να ενώνει. Και αυτή η δύναμη θα παραμείνει ζωντανή όσο εμείς επιλέγουμε να τη χρησιμοποιούμε με σεβασμό, γνώση και συνείδηση.

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι λέξεις, είναι τρόπος να υπάρχουμε.

Γιάννης Βαθυάς