Καλός μήνας δεν σημαίνει μήνας εύκολος, σημαίνει μήνας με επίγνωση. Με τη διαύγεια εκείνη που επιτρέπει να βλέπουμε τα φώτα χωρίς να τυφλωνόμαστε και τις σκιές χωρίς να παραδινόμαστε στο σκοτάδι τους. Ο Δεκέμβριος, ο μήνας των εορτών, έρχεται κάθε χρόνο με αυτήν την παράξενη διπλή κίνηση, μια υπόσχεση χαράς και μια υπενθύμιση ωριμότητας. Μας καλεί να θυμηθούμε την παιδική προσδοκία που κάποτε κουβαλούσαμε, κι όμως μας ζητά να σταθούμε και ως ενήλικες μέσα σε έναν κόσμο που δεν είναι πάντοτε ανέφελος.

Κι ίσως γι’ αυτό να είναι τόσο σημαντικός. Ο Δεκέμβριος δεν μας χαρίζεται, μας εκπαιδεύει.

Είναι ο μήνας που συναντάς ειδήσεις ενθαρρυντικές δίπλα σε άλλες που γεννούν ανησυχία. Μήνας όπου η Άνδρος, λουσμένη σε έναν χειμωνιάτικο ήλιο που μοιάζει με χαμόγελο που δεν περισσεύει αλλά αρκεί, φέρνει ευχάριστα νέα. Παιδιά που διακρίνονται στον ναυταθλητισμό, κοινότητες που συνεργάζονται, άνθρωποι και φορείς που προσφέρουν φροντίδα εκεί όπου χρειάζεται, όπως το φιλοζωικό σωματείο. Δράσεις που υπενθυμίζουν ότι η συλλογική προσπάθεια έχει ακόμη νόημα. Ταυτόχρονα όμως, ξέρουμε καλά πως ο κόσμος πέρα από το νησί, πέρα από τη χώρα, δεν συμμερίζεται πάντα αυτή την ηρεμία. Μας το θυμίζουν οι οικονομικές προβλέψεις, οι διεθνείς εντάσεις, οι ρωγμές στις κοινωνίες, τα προβλήματα υγείας που επισκέπτονται με κάποιο τρόπο τα περισσότερα σπίτια και τα δοκιμάζουν, οι απώλειες ανθρώπων που κλονίζουν. Είναι σαν δύο παράλληλοι δρόμοι που διασταυρώνονται μέσα μας και μας αναγκάζουν να ισορροπούμε.

Όμως αυτή η ισορροπία δεν είναι κάτι παθητικό. Είναι πράξη. Είναι επιλογή. Σε αυτήν την προσπάθεια, ο λόγος της ψυχανάλυσης, όπως τον διατυπώνει η ψυχαναλύτρια Ηρώ Ζουμποπούλου της οποίας το εξαιρετικό κείμενο διάβασα το πρωί, έρχεται να λειτουργήσει σαν μια ήρεμη, αλλά βαθιά, υπενθύμιση. Ότι δεν μπορούμε να ζούμε αποκομμένοι από την εσωτερική μας αλήθεια. Ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται, ούτε μόνο αυτό που επιθυμεί να παρουσιάσει προς τα έξω. Κουβαλά συμπτώματα, επιθυμίες, όνειρα, φόβους και μικρές ρωγμές που συχνά δεν ξέρει πώς να χωρέσει στη συνείδησή του. Κι όμως, εκεί βρίσκεται η ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης.

Σε έναν μήνα όπου η κοινωνία μάς καλεί να είμαστε χαρούμενοι, συχνά χωρίς να αναρωτιέται αν είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό, η ψυχαναλυτική σκέψη ανοίγει έναν άλλον δρόμο, τον δρόμο της ενικότητας. Μας υπενθυμίζει ότι ο κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του ρυθμό, τη δική του ιστορία και τον δικό του τρόπο να χαίρεται, να θλίβεται, να φοβάται, να ελπίζει. Ότι η χαρά δεν είναι υποχρέωση και η μελαγχολία δεν είναι αποτυχία. Και κυρίως ότι πίσω από κάθε συναίσθημα, καλό ή δύσκολο, υπάρχει ένας λόγος, ένα μήνυμα του ασυνειδήτου που ζητά να ακουστεί.

Ο Δεκέμβριος, με όλη του την εξωτερική λάμψη, μας προκαλεί να κάνουμε αυτή τη μικρή εσωτερική στροφή. Να παρατηρήσουμε όχι μόνο τι μας συμβαίνει, αλλά και πώς μας συμβαίνει. Να δούμε τις ειδήσεις, τις χαρές της κοινότητάς μας, τις προσπάθειες των άλλων, όχι ως θεάματα αλλά ως καθρέφτες που μας δείχνουν κάτι για εμάς, για το πού στεκόμαστε και πού θέλουμε να πάμε.

Ίσως αυτό να είναι το νόημα των γιορτών στην ενήλικη ζωή. Όχι να σκορπίσουμε τα προβλήματα για λίγες μέρες, ούτε να υποδυθούμε ότι όλα είναι λαμπερά και απλά. Αλλά να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να ζήσει την πολυπλοκότητα χωρίς ενοχή. Να αφήσουμε χώρο για το φως, αλλά και για τη σκιά, γιατί και τα δύο είναι δικά μας. Να αναγνωρίσουμε τα μικρά θαύματα που συνεχίζουν να συμβαίνουν γύρω μας, όπως αυτά που βλέπουμε στην Άνδρο, και ταυτόχρονα να παραμένουμε άγρυπνοι σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα και συχνά απρόβλεπτα.

Καλός μήνας δεν σημαίνει μήνας ιδανικός. Σημαίνει μήνας αληθινός. Μήνας που μας ενθαρρύνει να στραφούμε προς τα μέσα όχι για να απομονωθούμε, αλλά για να συναντήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας, ώστε να συναντήσουμε καλύτερα και τους άλλους. Μήνας που μας κάνει να θυμόμαστε ότι η ζωή δεν είναι μια γραμμή, αλλά μια παλλόμενη κίνηση ανάμεσα σε αντίθετα ανάμεσα στο φως και τη σκιά, στην πράξη και την προσδοκία, στο συλλογικό και στο προσωπικό.

Και κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά, υπάρχει και η αισιοδοξία. Όχι η αφελής, αλλά η ώριμη εκείνη που δεν στηρίζεται σε ευχές, αλλά σε πράξεις. Στο ότι οι κοινότητες μπορούν ακόμη να λειτουργούν, οι άνθρωποι μπορούν ακόμη να συνεργάζονται, η προσφορά μπορεί ακόμη να αλλάζει ζωές, είτε αφορά παιδιά που αγωνίζονται στη θάλασσα, είτε ζώα που βρίσκουν φροντίδα, είτε ανθρώπους που ψάχνουν ένα νόημα λίγο βαθύτερο μέσα στην καθημερινότητα.

Καθώς λοιπόν μπαίνουμε στον τελευταίο μήνα του χρόνου, ας τον υποδεχτούμε όχι με υπερβολικές προσδοκίες αλλά με καθαρή ματιά. Ας τον ζήσουμε όπως είναι. Πομπώδης, πολύχρωμος, αντιφατικός, ανθρώπινος. Ας κάνουμε χώρο για όσα μας συγκινούν και για όσα μας προβληματίζουν. Και ας κρατήσουμε αυτό που η ψυχανάλυση ψιθυρίζει στον καθένα. Ότι η βαθύτερη εγγύηση της ύπαρξης δεν βρίσκεται στις εξωτερικές συνθήκες, αλλά στην εσωτερική μας δυνατότητα να νοηματοδοτούμε, να αντέχουμε, να μεταμορφωνόμαστε.

Καλό μήνα, λοιπόν. Με φως, με σκέψη, με αλήθεια. Με ανθρώπινη παρουσία, τη δική μας, όλων μας.

Γιάννης Βαθυάς