Ακούω διαρκώς πολλά εγώ, εγώ, εγώ και δώστου εγώ και στην παγκόσμια πολιτική σκηνή και στην κεντρική πολιτική σκηνή της Ελλάδας κι εδώ στην Άνδρο. Όλα τα εγώ πίσω από επιτυχίες. Βλέπω και πολλά κανείς πίσω από προβλήματα ή αποτυχίες. Είμαι βέβαιος τα ακούτε και τα βλέπετε κι εσείς.
Και στην καθημερινότητα βέβαια. Στο πετυχημένο φαγητό έχει συνδράμει όλη η οικογένεια. Άλλος ψώνισε, άλλος παρασκεύασε, άλλος άναψε το κουμπί της κουζίνας. Όταν, για οποιοδήποτε λόγο το φαγητό αποτύχει εξαφανίζοναι όλοι στα δωμάτιά τους.
Υπάρχει, λοιπόν, μια παλιά ρήση που αντηχεί σε πολιτικά γραφεία, σε επιχειρηματικά συμβούλια, ακόμα και σε αποδυτήρια ομάδων: «Η νίκη έχει πολλούς πατέρες, ενώ η ήττα είναι ορφανή.» Μια φράση τόσο κοφτερή όσο και η αλήθεια που κρύβει.
Στις στιγμές της δόξας, οι ουρανοί γεμίζουν από φωνές που διεκδικούν το μερίδιό τους στην επιτυχία. Στις στιγμές της αποτυχίας, πέφτει σιωπή. Ξαφνικά, όλοι έχουν «άλλη δουλειά», κανείς δεν θυμάται ότι ήταν μέρος της απόφασης.
Η νίκη είναι μαγνήτης. Προσελκύει, συναρπάζει, φτιάχνει μύθους. Είναι ο ήλιος που ζεσταίνει και τυφλώνει. Όποιος σταθεί κοντά της, λούζεται στο φως της δόξας. Έτσι, γύρω από κάθε θρίαμβο στήνεται μια ουρά ανθρώπων έτοιμων να φωτογραφηθούν με το κύπελλο, να μοιραστούν τα φώτα των προβολέων, να γράψουν το όνομά τους στο βιβλίο της επιτυχίας, ακόμα κι αν δεν έκαναν τίποτα. Ο «πατέρας» της νίκης δεν είναι ένας, είναι όλοι.
Αντίθετα, η ήττα είναι έρημος. Όταν όλα καταρρέουν, εξαφανίζονται οι φωνές, χάνονται οι πρόθυμοι. Κανείς δεν θέλει να κρατήσει το παιδί της αποτυχίας. Είναι βαρύ, άσχημο, στιγματισμένο. Εκεί που πριν υπήρχαν χτυπήματα στην πλάτη, τώρα υπάρχει απόσταση, αποποίηση ευθυνών, βολικές δικαιολογίες. Η ήττα είναι ορφανή γιατί κανείς δεν θέλει να τη μεγαλώσει. Γιατί να πληρώσεις το κόστος όταν μπορείς να βγεις από το κάδρο;
Αυτό το φαινόμενο δεν είναι μόνο ανθρώπινο. Είναι βαθιά πολιτισμικό. Ζούμε σε κοινωνίες που λατρεύουν τους νικητές και εξευτελίζουν τους χαμένους. Ο επιτυχημένος γίνεται πρότυπο, εξώφυλλο, με μια συναρπαστική δυναμική. Ο αποτυχημένος, παράδειγμα προς αποφυγή, θύμα χλευασμού. Δεν είναι τυχαίο που στις πολιτικές μάχες, κυριαρχεί το «ήμουν κι εγώ εκεί» μόνο όταν η νίκη είναι βέβαιη. Αν στραβώσει η δουλειά, όλοι θυμούνται ξαφνικά ότι «είχαν προειδοποιήσει».
Κι όμως, εδώ κρύβεται μια πικρή αλήθεια. Η ήττα είναι συχνά πιο γόνιμη από τη νίκη. Από αυτήν μαθαίνεις, αν έχεις το θάρρος να την αναλάβεις. Ο αληθινός ηγέτης δεν είναι αυτός που ποζάρει στο βάθρο, αλλά εκείνος που δεν το βάζει στα πόδια όταν το καράβι βουλιάζει. Όποιος αναλαμβάνει ευθύνη στην ήττα, όποιος δεν αφήνει το παιδί ορφανό, χτίζει χαρακτήρα, κερδίζει σεβασμό, ακόμα κι αν χάσει τη μάχη.
Το πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία μας δεν ανταμείβει την ειλικρίνεια ούτε την ευθύνη. Ανταμείβει την εικόνα. Την ωραιοποιημένη εικόνα της νίκης, όχι τον ιδρώτα και τα λάθη της διαδρομής. Γι’ αυτό βλέπεις τόσους «μπαμπάδες» να τρέχουν πίσω από το τρόπαιο, και τόσους λίγους να μένουν παρόντες στην ήττα.
Ίσως γι αυτό η φράση η νίκη έχει πολλούς πατέρες, η ήττα είναι ορφανή μένει διαχρονική. Κι όσο συνεχίζουμε να μετράμε τις αξίες με βάση το χειροκρότημα και όχι το θάρρος, το ρητό θα παραμένει αληθινό. Το ερώτημα είναι αν θέλουμε να είμαστε ο «πατέρας» μόνο στη χαρά ή και στο λάθος.
Γιάννης Βαθυάς